«Едиге» музыкалы драмасының премьерасы болып өтти

Ғәрезсиз елимизде халқымыздың бийбаҳа мийрасларын, миллий дәстүрлеримиз бенен қәдриятларымызды тиклеў, өсип киятырған жас әўладты уллы бабаларымызға мүнәсип инсанлар етип тәрбиялаў бағдарында салмақлы жумыслар әмелге асырылмақта.

Қарақалпақ халық дәстанларының бири болған «Едиге» бир неше әсирлерден берли халқымыз бенен бирге жасап, оның руўхый дүньясының мәўижли сағасы болып келмекте. Мине, руўхыйлығымызға, тарийхымызға, қәдриятларымызға қаратылып атырған усындай үлкен итибардың нәтийжесинде 27-март – Халықаралық театрлар күни байрамы мүнәсибетине Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик академиялық музыкалы театрында Қарақалпақстан халық шайыры, Бердақ атындағы Мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты, жазыўшы ҳәм драматург К.Рахманов тәрепинен усы дәстан тийкарында жазылған «Едиге» музыкалы драмасының премьерасы болып өтти.

Премьераны театрдың директоры Қ.Турдиев ашты.

Онда шығып сөйлеген Қарақалпақстан Республикасы Мәденият министриниң орынбасары А.Нийетуллаев марҳум К.Рахмановтың өмири ҳәм дөретиўшилик мийнет жолына тоқтап өтип, театр жәмәәтин Халықаралық театрлар күни менен шын жүректен қутлықлады.  Сондай-ақ, байрам мүнәсибети менен усы жәмәәтте белсене дөретиўшилик мийнет етип киятырған бир топар хызметкерлерди министрликтиң диплом ҳәм ҳүрмет жарлықлары менен сыйлықлады.

Өзбекистанға ҳәм Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен көркем өнер ғайраткери, Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты композитор-дирижёр Қ.Зәретдиновтың увертюрасы менен ашылған сахна тамашагөйлерде өзгеше сезим оятты. Жыраў дәстанды жырлап баслаўдан сахнада, пүткил залда гүлдиреп, күтилмегенде жүз берген тәбияттың ғайры тәбийғый жаңғырығы тамашагөйлерди толқынландырып жиберди. Соңынан дәстан сюжетине үнлес сахнада Едил ҳәм Жайықты бойлаған Тохтамыс ханның журтында Едигениң азамат болып ер жеткени, елде батыр, ержүрек ҳәм әдил төре сыпатында танылған саўлатлы тулғасы сәўлеленеди. Тохтамыс Едигениң елдеги абырой-даңқынан айбынып, оған бир неше мәрте ҳийле жолы менен қастыянлық ислейди. Бундай пайытлары Едигеге марҳум әкеси Түкли Әзиз бабадан келген саза мәдет болады. Өгей әке-шешеси Тохтамыс хан менен Қарашаштан халық пенен бирге жәбир көрген Едиге жүкли зайыбы Қарақас ҳәм жапакеш халқы менен хошласып әдалат излеп Сәтемир ханның журтына барады. Ханның қызы Ақбилекти Қара тийин Әлип дәўден қутқарған мәрт баҳадыр Едиге Сәтемир ханның меҳир-муҳаббатына ийе болады. Сәтемир хан Едигеге ләшкер берип, ноғайлы халқын Тохтамыс ханның жәбирлениўинен қутқарыўға жол алады.

Музыкалы драма конфликтке оғада бай болып, ондағы ўақыялар шийеленисип, күшли драматизм, ишки коллезиялық ҳәм трагедиялық ҳәрекетлер менен көрсетиледи. Әсиресе, Едигениң Сәтемир ханның қызы Ақбилекти қутқарыўға барғандағы дәў менен алысыўы, дәў өлип атырғанда екеўиниң бөле екенлигин аңлап, мәңгиге хошласыў сахнасы тамашагөйлерде өзгеше тәсир оятты. Айырым сахналардың кирисиў бөлими биз тыңлап жүрген жанлы жыраў тилинен берилиўи шығарманың көркемлигин және де байытқан.

Дәстанлық ҳәм тарийхый шығармаларда сол дәўир нәпесинде сахнаны безеў художниктен үлкен дөретиўшилик мийнетти талап етеди. Бул бағдарда художник З.Сайыповтың унамлы дөретиўшилик мийнетин көриўимизге болады. Художник Тохтамыс ҳәм Сәтемир ханның сарайларын, Едигениң жылқыманлық еткен жерлерин, Қара тийин Әлип дәўдиң мәканын шебер сүўретлеген. Сондай-ақ, музыкалы драмада қаҳарманлардың кеширмелерин, бир-бири менен болған диалогларын жағымлы ырғақлардағы миллий колоритке бай актёрлардың ҳаўазына есиле түскен нама-қосықларда жеткериўде композитор, дирижёр Қ.Зәретдиновтың дөретиўшилик мийнети үлкен орын ийелеген.

Ҳәр қандай сахналық шығарманың нәтийжели сахналастырылыўында режиссёрдың орны айрықша болып табылады. Музыкалы драмада актёрлардың дурыс таңлап алыныўы, өз образларының характерин толық ашып бериўи, улыўма бул шығарманың сәтли қойылыўында Өзбекистанға хызмет көрсеткен, Қарақалпақстан халық артисти, Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты режиссёр Ж.Султабаевтың да мийнети өз алдына, әлбетте. Өзлерине берилген роллерди кәмине келтирип ойнап, тамашагөйлердиң алғысына миясар болған К.Алланазаров (Едиге), Өзбекистанға хызмет көрсеткен, Қарақалпақстан халық артисти Ө.Қосымбетов (Тохтамыс хан), Ә.Назарымбетов (Сәтемир хан), Өзбекистан халық артисти М.Сапаева (Қарашаш), Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен артист С.Аннақулова (Қарақас),  Д.Ембергенов (Қара тийин Әлип дәў),  А.Бердибаева (Айсултан ханым), Ф.Узақбергенов (Жылқыман) ҳәм И.Көмекбаева (Ақбилек)лардың актёрлық шеберлигин айрықша атап өтиўимизге болады.

– Ҳәммемиздиң хабарымыз бар, республикамыздың ири мәдений ошақларының бири болған бул театр жақында Академиялық театр статусын алған еди. Усы жерде премьерасы болып өткен «Едиге» музыкалы драмасы академиялық театрдың дәслепки шығармасы болыў бахтына еристи, деп айта аламыз. Шығарманың сәтли сахналастырылыўында көплеген дөретиўшилердиң, соның ишинде, режиссёр, дирижёр, художник, балетмейстер, хормейстер ҳәм филология илимлериниң кандидаты, мәсләҳәтши К.Алламбергеновтың тығыз бирге ислескени көзге тасланады. Соның менен бирге, музыкалы драманың тийкарғы өзегин қурайтуғын тәжирийбели ҳәм жас актёр-актрисалардың шеберлигине де тәсийин қалмай илаж жоқ. Шығармада роль атқарған жас актёр-актрисалардың дерлик ҳәммеси Өзбекистан Мәмлекетлик көркем өнер ҳәм мәденият институты Нөкис филиалын жақында ғана питкерген жас, талантлы дөретиўшилер екени айрықша дыққат-итибарға ылайық. Театр жәмәәтин бүгинги үлкен табысы ҳәм 27-март – Халықаралық театрлар күни менен шын жүрегимнен қутлықлайман, – дейди драматург, театр сыншысы Ж.Хожанов.

Халқымыздың миллий қәдрияты, руўхый мийрасы болған «Едиге» дәстаны әсирлер даўамында көплеген китапқумарларға, жыраўлар тәрепинен тыңлаўшыларға руўхый заўық бағышлап келмекте. Солай екен, биз тамашагөйлерге дәстанды оқыў ҳәм тыңлаў менен бирге, оны театр сахнасында жанлы тамашалаў да өзгеше заўық бағышлайтуғынын атап өтпекшимиз.

Ч.ЕЛМУРАТОВ,

Қарақалпақстан хабар агентлиги

Бөлимлер