Телесериаллар санамызға қандай тәсир етип атыр?

Әдебиятта турмыслық ўақыяларға бай болған ҳәм көпшиликтиң тәғдирин сүўретлейтуғын жанр – романшылық жанры болса, бүгинги күнде бул жанрдың кино өндирисине өтип, раўажланып атырғанлығын көремиз. Булар – сериаллар болып табылады. Бизге белгили, телевидение өткен әсирдиң 30-жылларынан баслап раўажлана баслаған болса, 50-жылларға келип дүнья жүзине кең ен жая баслады. Телевидениеде кеўил ашарлық функцияны атқаратуғын кинофильмлер, соңынан телесериаллар да жаратылып, тамашагөйлердиң кеўиллеринен кең орын ийелей баслады. Ҳәттеки, сериал ўақыялары, қаҳарманларының ис-ҳәрекетинен баслап минез-қулқы дөгерегинде жәмийетлик пикир қәлиплесе баслады. Сериаллар тек ғана кеўил ашарлық емес, этикалық ҳәм үгит-нәсиятлық, тәрбиялық функцияларды да орынлай баслады.
Ҳәзирги ўақытта елимизде жумыс алып барып атырған дерлик ҳәр бир мәмлекетлик ҳәм мәмлекетлик емес телеканалларда кореец ҳәм ҳинд халқының тарийхы, өтмиши, бүгинги күндеги турмысы сәўлеленген телесериаллар эфир ўақтының тийкарғы бөлегин қурап атырғанын көриўге болады. Буннан бираз алдынлаў, 7-8 жыл бурын түрк халқының сериаллары телеканалларымызда көбейип кеткен еди. Булардың барлығы сол халықлардың миллий өзгешелиги, тарийхы, этнографиясы, экономикасы, жасаў жағдайы, үрп-әдет ҳәм дәстүрлери менен танысыў сыяқлы унамлы көз-қарасларды да пайда етеди. Деген менен, олар бизиң менталитетимиз, жасаў жағдайымыз ҳәм этикамызға туўра келмесе ше?
Мәселен, өз ўақтында телеканалларымыз арқалы «үрп»ке айланған түрк сериалларының басым көпшилигинде шаңарақ ағзаларының бир-бирине болған душпаншылығы, қәлеген адамның, қәлеген орында қурал-жарақларды қолланып, бир-бирин атып кетип атырғаны ямаса жарылыўшы затлар арқалы тыныш жасап атырған орынларды жарып жибериў, криминал авторитетлердиң, мафиялардың мәмлекетлик ҳуқық ҳәм нызамларды аяқ асты етиўи, менсинбеўшилик, коррупция уқсаған жаман иллетлердиң ҳәўиж алып атырғаны ҳаққындағы деталлар оғада көп. Бул өз гезегинде сериалды тамаша етип отырған халқымыз, әсиресе, жасларымыздың санасына кери тәсир етип, соларға қәле-қәлемесин «еликлеў» сезимлери пайда болыўына алып келетуғынлығы ҳақыйқат.
Жаслардың, жас әўладларымыздың санасына кери тәсир жасап атырған тағы да сериаллар ҳаққында сөз еткенде, екиленбестен бүгинги ҳинд сериаллары ҳаққында тоқталмай кетиўдиң илажы жоқ. Ҳинд кинолары муҳаббат, лиризм ҳәм көркем бояўларға бай болыўы менен ажыралып турады. Сол себепли де халқымыз әзелден ҳинд киноларына «ийеги қышыйды», сүйип тамашалайды. Жақын өтмиштен баслап ҳинд кино өндирисинде сериал жаратыў ислери де қолға алынып, бирнеше сериаллар түсирилип, тарқатылды. Олардың басым көпшилигинде бизди ойланыўға ийтермелейтуғын ис-ҳәрекетлер, менталитетимизге туўра келмейтуғын характерлерди көремиз. Мәселен, оларда жигит ямаса қыз ортасындағы муҳаббат сезими қурғын ҳәм кәмбағал шаңарақ арасындағы парқланыўшылық, шаңарақ ағзаларының бир-бирин көралмаўшылығы, қызғаныш, усы қызғаныш нәтийжесинде исленетуғын адамзаттың ойына келмейтуғын ҳәрекетлер, ҳеш қайсысы жумыс ислемесе де қурғын жасай беретуғын, жатып ишерге айланған үлкен шаңарақ, жаслардың нызам бузыўшылығы, мәмлекетлик органлардың күшсизлиги, халықтың суўық қураллардан еркин пайдаланыўы сыяқлы деталлар бизиң турмысымызға улыўма туўра келмейди. Сондай-ақ, сериалларында ҳешқандай мазмун-мәнис, жуўмақланған ой-пикир жоқ. Рольди атқарып жүрген актрисалар сериал ақырында басқа актриса менен алмастырылыўы да тамашагөйлердиң исенимин пушқа шығарады. Буны тамашагөйди күпә-күндиз алдаў – манипуляция деп баҳалаў мүмкин. Сондай-ақ, ҳинд сериалларын тамашалаў арқалы оларды реал өмирден улыўма жырақ екенлигин сезиў қыйын емес.
Бул темада айта кететуғын кореец халқының сериаллары да еки түрли көз-қарасты пайда етпекте. Тийкарынан кореец халқының тарийхый сериаллары бираз болса да бизиң менталитетимизге, жасаў шараятымызға, улыўма айтқанда – реал өмирге сәйкес келеди. Бунда әсиресе, шыдамлылық, төзимлилик, ақыл менен ис тутыў, нийети жаман адамлардан аўлақ болыў, муҳаббатқа садықлық, шаңарақтың муқаддес екенлиги, ўатанды қорғаў мәселелери халқымызға оғада унап атырғанын айырықша атап өтиў керек. Ал бүгинги турмысын сөз ететуғын сериаллары болса реал өмирден жырақласқан, тек ғана сыртқы имиджди сулыў етип көрсетиў, бул арқалы өз идеологиясын, өз өнимлерин пропагандалаў, өзлериниң күшли екенлигин көрсетиў сыяқлы деталлар бизге туўра келмейди.
Деген менен, бул сериалларды халқымыз тамашалап атыр. Өйткени, оларды телеканалларымыз дубляж етип, эфирге бермекте. Оларды эфирге бермесе де аудитория оны қай жерден болса да излеп таўып, көреди. Бизиң ўазыйпамыз сырт мәмлекетлерден келетуғын сериаллардың жолын тосып, оны эфирден алып таслатыў емес, ал солар менен бәсекиге түсе алатуғын, халқымыздың нағыз руўхый келбетин бере алатуғын халықлық сериал жаратыўдан ибарат. Өйткени, бүгинги дәўирде «пикирге қарсы пикир, идеяға қарсы идея» менен жуўап бериў баслы ўазыйпалардың бири болып табылады.

Дильноза Махамбетова,
Бердақ атындағы ҚМУдың журналистика бағдарының 2-курс студенти.

Диққат, диққат!  KRuz.uz сайтини Telegram'даги канал, Instagram'даги саҳифа ва  Facebook'даг гуруҳ орқали кузатиб боринг!

Бөлимлер