Кимдики дурыс, кимдики надурыс?

– Сәлем бердик, Кемпир апа.

Мен «Саза» журналының ҳәр бир санын үлкен қызығыўшылық пенен оқып бараман. Әсиресе, сизиң кеңеслериңиз маған оғада унайды. Сизге хат жазыўымдағы тийкарғы мақсет – бир достым ушын мәсләҳәт сорамақшы едим.

Жақында Сәрбиназ деген класслас достым қоңыраў етип, үйиме қыдырып келмекши екенлигин айтты. Көриспегенимизге еки жылдан асқан еди, қуўанышым көкирегиме сыймай, күтип отырдым. Үйге келгеннен өсегимизди баслап жибердик. Итибар берип қарасам, оншелли кейпияты жоқ. Кейин билсем, үйине қайтып келип отырған екен. Ўақыя төмендегише болыпты.

 Сәрбиназ бенен Рахим бир-бирин жақсы көрип, турмыс қурды. Ол ўақытта Рахим – төртинши, Сәрбиназ екинши курсты питкерип атыр еди. Ҳәммемиз бул еки жасқа ҳәўес ететуғын едик. Олар ҳәзир үйли-жайлы, еки ул, бир қызы бар үлги боларлық шаңарақ еди... Достымның айтыўына қарағанда, Рахим оған қол көтерипти. Мен Сәрбиназдан не болғанлығын толығырақ билип алыўға урындым. Сәрбиназ үйине жақын жердеги мектепте муғаллим. Сабағы аз болғанлығы ушын, айлығы да оншелли көп емес қусайды. Бирақ, күйеўиниң табысы жетерли. Бир күни Рахим әкесиниң үйин ремонт ислеп бермекши екенлигин айтыпты. Бул хабар, әлбетте, Сәрбиназға унамады. Себеби, жыйнаған ақшаларының барлығы ремонтқа кетеди. Сол ўақытта Сәрбиназдың жумысындағы бир келиншек бир мәкемеде жақсы жумыс бар екенлигин, 2 миллион «подарка»сы болса, жумысқа алатуғынлығын айтыпты. Буны еситкен Сәрбиназ үйине барыўдан, Рахимниң мийин жей баслапты: «Ол жердиң айлығы жақсы, абыройлы мекеме» деп, 2 миллион пул сорапты. Рахим оған ҳәзир ақша жоқ екенлигин ҳәм азанлы-кеш жүретуғын жумыста ислетпейтуғынлығын, ҳаял адам көбирек үйде бо-лыўы кереклигин айтыпты. Бирақ, ҳаялы буған көнбей, «Ақшаның барлығын атамның үйине тасып атырсаң» деп әри-бери шаң шығарыпты. Рахим оның сөзлерине ҳеш нәрсе деместен, жумысына кетип қалыпты.

Кеште жумысынан келгеннен кейин, Сәрбиназ күйеўине бир танысынан процентке 2 миллион пул алып, «подарка»сын берип келгенлигин айтыпты. Буны еситкен Рахим Сәрбиназды шапалақ пенен “алдырып” жиберипти. Ҳаялы көшеге шығып кетипти ҳәм әдеўир ўақыттан соң, үйине қоңсы келиншекти күйеўи менен ертип келипти. Сәрбиназдың бул қылығына Рахимниң оғыры ашыўы келип, қоңсыларын да қуўып салыпты, ҳаялының әжағасына қоңыраў етип, қарындасын алып кетиўин айтыпты. Жетип келген Сәрбиназдың әжағасы «Неге мениң қарындасыма қол көтердиң?» деп дәпинген екен, оған да ҳеш нәрсе деместен, әжағасының машинасына ҳаялын балалары менен қосып тийеп, үйине кирип кетипти. Соннан берли Сәрбиназға қоңыраў да етпепти, тек балалары менен ғана сөйлесип турады екен. 

Мине, енди достым Сәрбиназ бир айдан берли төркининде болып атырған қусайды. Достыма бир нәрсе деп мәсләҳәт берейин десем, ақылым жетпеди. Соған Сизден кеңес сорап атыр едим. Кимдики дурыс, кимдики надурыс?

Ҳүрлиман, Нөкис қаласы 

 

– Сәлем, Ҳүрлиман қызым. Рахмет хатың ушын – нағыз турмыслық ўақыяларға толы екен. Сораў-жуўапты оқыған адамлар өзлерине керекли билимге ийе болатуғыны сөзсиз.

Ҳаял көбирек ўақтын шаңарағында өткергени мақул. Сонда ол шаңарағы алдындағы өзиниң парыз ҳәм ўазыйпаларын толық орынлаўына ўақыт ҳәм күш-ғайрат таба алады, турмыста ушырасатуғын көп келиспеўшиликлердиң алды алынады. Пул ҳәм абырай, лаўазымға қызығып, басым ўақтын жумысында өткерип ҳәм буның ақыбетинде турмыстың түрли тәшўишлерин басынан кеширип атырған ҳаяллар буны кейин барып түсинеди, бирақ ол ўақытта кеш болады… Адам ўақытты артқа қайтара алмайды. Күйеўиңди қоллап-қуўатлаўға, перзентлериңниң бәркамал азамат болып жетили-сиўине ўақтында дыққат бөле алмай, барлығы надурыс бежерилип кеткеннен кейин сениң алтын тахтта отырғаныңнан пайда жоқ. Алтын тахтта отырып та, сен өкинесең. Себеби, – бул емес екен әҳмийетлиси…

Күйеў – шаңарақтың отбасысы. Демек, – ол жетекши, шешим қабыл етиўши, буйрық бериўши, қадағалаўшы, жазалаўшы… Ҳаяллар, түсиниң, күйеўлерде усындай ўазыйпалар бар. Мен мынаны көз алдыма келтире алмайман: егерде турмыслық мәселелерди ҳаяллар күйеўлери менен ойласпастан өзлери шеше берсе… Басқа нәрселерди айтып отырмайман, бирақ бул жағдайда ажырасқан шаңарақлар ҳәм ата-аналары тири жетимлер геометриялық прогрессияда көбейген болар еди. Сонлықтан, «Шашы узын, ақылы келте» бизлерди өз ўақтында тоқтата алатуғын ерлердиң барлығына шүкир. 

Дана халқымыз «Ата разы – Қудай разы» дейди. Ҳаял ҳәр бир исин күйеўиниң ыразылығын алып орынлаўы шәрт. Мен руўхы саў-саламат күйеўлерди нәзерде тутып атырман. Хатта келтирилген Рахимниң ис-ҳәрекетлерин толық мақуллайман. Тек ҳаялына шапалақ бергени уят болыпты, лекин турмыста көрип жүрмен – гейде шарбаяланып, басқаларға “спектакль қойып” атырған ҳаялды тек бир шапалақ өзине келтиреди. Деген менен, ҳаял-қызларға қол көтериў намақул ис. 

Ҳаял-қызлар мал-дәўлетке жақын болады. Күйеўлердиң баслы ўазыйпаларынан бири – ҳаялларының ашкөзлигин пәсейте алыўы. Бул туўралы ата-бабаларымыз «Таўықты тойындыра алмайсаң, ҳаял-қызды кийиндире алмайсаң» дейди. 

Мен гейде мәкемелерге шығып тураман. Сонда нени көремен десеш?! Жумысқа батып, көзлери сөнип, өмири солып, жүзлери ағарған, қағазлардың астында женшилип отырған ҳаялларды! Өз ўақтында олар да Сәрбиназ қусап, жумысқа ынтық болды, умтылды, “шаңарақ бағаман” деди, “пул табаман” деди, “кейин бахытлы боламыз” деди… Ойлағанларының бәрине жетисти, әттең – булар оны бахытлы етпеди. 

Бизге Батыс сериаллары түрли усыллар менен «оқымыслы, шаққан, алғыр, басшы, карьерист, дүнья гезгиш, костюм-юбка яки костюм-шалбарда, өзи машина айдайтуғын, бийғәрез, қара басын ҳәм шаңарағын баға алатуғын ҳаял-қыз» образын ендире алды ҳәм усыннан ҳаяллардың бахытлы болатуғынына исендирди. Бул категориядағы ҳаяллар жәмийетимизде баршылық. Өзлери жалғыз қалғанда өмиринен шаршап, суўық демлерин алып, гүрсинип отырғанларын сизлер көрмедиңлер.

Ҳәзир – еркин ҳаял заманы. Бирақ, еркинликти дурыс пайдаланып билиўимиз тийис. Әлбетте ҳаяллар жумыс ислеўи керек, бирақ жумыс пенен бәнтлиги шаңарағының беккемлигине кесент етпесин! Барлық нәрсе рабайы менен болғаны жақсы. Сен жумыс исле, пул тап, алым бол, аспанға уш, жердиң астына кир, бирақ: 

– ата-енеңе хызмет етиўге; 

– үйиңди минтаздай етип жылтыратып қойыўға; 

– күйеўиңди жумыстан жыллы жүз бенен күтип алыўыңа; 

– перзентлериңе меҳириңди бағышлаўға; 

– ағайин-туўысқан ҳәм қоңсыларың менен қатнасық қурыўға ўақтың және күш-ғайратың қалсын. Өйткени, ҳеш қашан ҳәм ҳеш жерде ҳаял-қызлардан олардың қандай машиналар мингени, қанша мәкемелер басқарғаны, қанша пул тапқаны, қатарынан алда болғаны, неше адамды баққаны ҳәм т.б.лар соралмайды, ал тек жоқарыдағылар күтиледи. 

Дерек: saza.uz

Бөлимлер