Айзада Нурымбетова Москвадағы фестиваль тәсирлери ҳаққында айтти

Айзада быйыл март-апрель айларында Москвада болып өткен «Әнар гүллегенде... шығыс үрп-әдет ҳәм дәстүрлерин сақлаўшылар» атамасындағы көргизбеге миллий ҳәм миллий элементлер менен байытылған заманагөй ки­йимлер коллекциясы менен қатнасып, қарақалпақ миллий кийимлериниң тарийхы ҳәм халқымыздың шебер ҳаял-қызлары ҳаққында тәсирли гүрриң етип мос­квалыларды таң қалдырды.

Айзада және де усы жылдың 14-21-сентябрь күнлери Москвада екинши мәрте болып, «Этно-арт-фест» Москва-Лондон халықаралық фестивалына қатнасты. Айзаданың мийнетлери менен интернет сайтлары ҳәм фейс­буктағы бети арқалы таныс болған фестиваль шөлкемлестириўшилери оны мирәт етти. Миллий кийимлеримиз, әлбетте, хал­қымыздың музыка ырғақларында тәсирли шығатуғынлығын ойлаған ол шәкирти — Нөкис көркем өнер колледжи миллий музыка қәнигелигиниң 2-курс оқыўшысы Наргиза Утемуратова менен қатнасыў тилегин билдиргенде усы фестивальды шөлкемлестириў комитети келисим берди.

Фестиваль ҳәм ЮНЕСКО конференциясы Россия художниклер (сүўретшилер) Академиясы, Москвадағы халықаралық ЮНЕСКО қоры, Россия художниклери дөретиўшилер Аўқамы ҳәм «Этно-арт-фест» компаниясы тәрепинен шөлкемлестирилген. Айзада Мос­кваға сапары, фестивальдан алған тәсирлери ҳаққында толып-тасып айтар екен, онда ана-Ўатанға деген сүйиспеншилик, усы елдиң перзенти болғанынан рийзашылық сезимлери көринип турды.

 

— Фестивальды өткериўдеги тийкарғы мақсет — бүгингидей глобалласыў дәўиринде ҳәр бир халықтың миллий өзгешелигин сақлаў ҳәм миллетлер арасындағы бирликти үгит-нәсиятлаўдан ибарат болды. Оған «Қарақалпақ миллий ҳаял-қызлар кийимлери» коллекциям менен миллий ҳәм миллийлик пенен байытылған заманагөй кийимлерди апарып «Дефиле» көргизбесине қатнастым. Соның менен бирге, ЮНЕСКО кон­ференция­сына қатнасыў бахтына да мия­сар болдым,-дейди ол толып-тасып. — Дәслеп Россия художниклер Академия­сында, соңынан Белоруссия елшиханасында «Дефиле» көргизбеси болды. Оған Россияның көплеген орынларынан ҳәм Ғәрезсиз Мәмлекетлер Дослық Аўқамы еллериниң жетекши дизайнерлери қатнасты. Мениң қуўанғаным, дүньяға белгили дизайнерлер Вячеслав Зайцев, Ирина Крутикова, Валентин Юдашкинлер қатарында халқымыздың миллийлигин көрсетип бергенимнен өзимди бахтияр сезиндим.

Фестиваль еки басқышта өтти. Москвада болған дәслепки басқыштан табыслы өткен ең сайланды дизайнерлер Лондон қаласында болып өтетуғын жуўмақлаўшы басқышқа қатнасыўы ҳәм жеңимпазлар сыйлықланыўы режелестирилген екен.Бизлер де жеңимпазлықты қолға киргизип, санаўлы дизайнерлер қатарында соңғы басқышқа қатнастық.  

Миллий кийимлеримизди ортаға алып шығар екенбиз, кийимлердеги нағыслардың ҳәр бириниң терең мағанасы, әжайып нағысларда сәўлеленген сыйқырлы күши ҳәр бир көрерменде үлкен тәсир қалдырған болса керек, мениң өзимде усылай сезилди. Қарақалпақ миллий кийимлерин кийип ортаға (подиумға) шығатуғын рус модель қызларына бул кийимлердеги миллий нағысларда терең мағаналы мәниси барлығын, оны үлкен мақтаныш сезимлеринде өзлерин услап кийип шығыўы кереклигин алдыннан түсиндирдим. Себеби, костюмның шырайын модель жүзеге шығарады.

Солай етип, шәкиртим Наргиза «Қарақалпақта» қосығын атқарып баслағаннан кеўлимди қандай да бир таўдай мақтаныш сезимлери бийлеп алды. Бир мен емес, жыйналғанлардың бәринде сондай тәсир оятты, десем лап болмас.

Тулымшақлы, шеп жағында пөпекли тақыя, жеңсиз, жең ушлары миллий нағыслар менен безетилген қызыл көйлекли қыз, көк көйлек, сәўкеле кийген узатылатуғын қыз, киймешек, шатыраш көйлекли жас келиншек, ақ жегде, ақ киймешек кийген кейўаны ҳаял образларында ортаға шыққанда дүньяға белгили дизайнер, Россия художниклер Академиясы академиги В.Зайцев планшетин қолына алып сүўретке түсире баслағанда кеўлимнен нелер кешпеди дейсиз?! 

Усындай бай миллий дүрданаларымыздың дөретиўшилери болған руўхый дүньясы бай кемпир апаларымызға шексиз миннетдар болдым, -дейди Айзада.

АЙЗАДАНЫҢ  ТИЙКАРЫНДА БАР

Елим, журтым деп жан күйдирип жүрген Айзаданың бул табысларының тийкары өзи туўылып камалға келген шаңарақ орталығында жаратылған. Халқымызда бундай инсанларға тийкарында бар, деп баҳа бериледи. Оның әкеси Бақберген Нурымбетов пайтахтымыздағы С.Хожаниязов атындағы Жас тамашагөйлер театрында отыз жылдан аслам ўақыт бас художник болып хызмет етти. Сол дәўирде мектеп жасындағы Айзада Бақберген ағаның изине ерип театрға көп келетуғын ҳәм сахнаны безеўге көмеклесетуғын еди. Сонда сахна костюмлары жағдайының төменлиги оны ренжитип, қарақалпақ миллий костюмларының түп нусқасын сақлай отырып, жас өзгешелигине қарап қайта тиклеймен, деп алдына мақсет етти. Ол усылайынша өнерментшиликке жақынлығы қәлиплесип раўажланып барды. Нөкис мәмлекетлик университети тарийх факультетин тамамлаўы болса, ата-бабаларымыздан киятырған үрп-әдетлер, дәстүрлер, миллий кийимлерге болған қызығыўшылығын және де арттырды. Педагоглық хызметке қоса кестешилик пенен шуғылланды. Миллий кийимлердиң музейдеги үлгилерине Москва, Санкт-Петербург музейлериндеги вариантлары, тарийхшы-этнографлардың илимий мийнетлерине ҳәм устазлары А.Пирназарова, С.Нурабуллаевалардың көрсетпелери менен миллий кестешиликтиң әлўан түрли сырларын қунт пенен үйренди.

Қарақалпақ халқында қыз перзентин жасынан қурақ қураў, кесте тоқыў усаған өнерге үйреткен. Қызлар қара үйдиң барлық дәскелерин, өзиниң тойына кийетуғын көк көйлек, ки­ймешек, жегде, басқа да ки­йимлерин тоқып таярлап қойған. Узатылып барған қыздың дәскелерине, өнерине қарап та сол елаттың жасы үлкенлери баҳа берип отырған. Себеби, кийген кийимлериндеги миллий нағысларды тоқыған қыздың руўхый дүньясы көринип тур­ған. Және де ата-бабаларымыз бир-биринен жас сорасып отырмаған. Кийген кийими арқалы жасын, жәмийеттеги орнын бақлап билетуғын болған.

Қызлар пөпекли тақыя, қызыл көйлек, узатылатуғын қыз көк көйлек, сәўкеле, тойдан соң шатыраш көйлек, қызыл киймешек, жегде, ал, жасы үлкен кей­ўаны ҳаяллар ақ нағыслы, нағысы азлаў көйлек, ақ жегде, ақ киймешек кийген. Қызлар шеп жағында, ал, келиншеклер оң жағында пөпеги бар тақыя кийген. Нағыслар да өз алдына мәни беретуғын болған. Өзлерин қоршаған орталық, тәбият көринислери арқалы шаңарақ, перзентлери ҳаққында арзыў-әрманларын, ҳайўанатлар, диний уғымларға байланыслы түсиниклерин сәўлелендирип кестелеген.

А.Нурымбетова АҚШ, Россия, Израиль, Ҳиндстан, Германия, Қытай, Түркменстан, Қазақстан мәмлекетлеринде сапарларда болып, ана-Ўатан, оның бай тарийхы, мәдений мийраслары ҳаққында үгит-нәсиятлап киятыр. Айзаданы шәкиртлери менен бирге еле де халқымыздың мәдений мийрасларын изерт­леўде, үйрениўде, жаңа модалар жаратыўда табыслар күтпекте.

Б.КАРАМАТДИНОВА.

СҮЎРЕТТЕ: фестивальда көргизбеге алып шыққан

рус модель қызлары қарақалпақ миллий кийимлеринде.

Бөлимлер