Пәтияны ким бериўи керек? Турмысымызда орын алып атырған айырым ерси әдетлер ҳаққында

Ата-бабаларымыздан кия­тырған жақсы дәстүрлер, үрп-әдетлер халқымыз турмысында өз қунын жойт­пастан киятыр. Олардың ҳәр бириниң төркининде тәр­биялық әҳмийет бар. Солардың бири еткен хызмети, көрсеткен сый-ҳүрмети, саўаплы иси ушын оған да жақсылық тилеўи, бул тилеклерге әтирапындағылардың бәри қол жайып тилеклеслигин билдириўи болып, «алтын алма  дуўа ал, дуўа алтын емес пе?» деп, алған дуўа пәтияның қунын ҳәр қандай материаллық байлықтан зыят қояды.

 

Барлық салт-дәстүрлеримизге де заман өз тәсирин тийгизетуғыны, раўажланып барыўы тәбийғый. Егер дәстүрлер унамсыз тәрепке қарай өзгерип баратырса, сол дәстүрлердиң түп-тийкарын, әҳмийетин түсинетуғын, миллий қәдириятларымызды көздиң қарашығындай сақлаўды, келеси әўладларға түп мәнисинде жеткериўге елдиң бир перзенти сыпатында жан күйдиретуғынлар  бийпарқ қарамаўы керек. Мысалы, ҳәзир пәтия бериў мәселесинде көрер көзге сәл ерсилеў ҳалатлар орын алып, бул көринислер   азы-кем түсинбеўшиликлер пайда етпекте. Анығырақ айт­қанда, бурынлары жыйналғанларға пәтия берилетуғын болса, сол жердегилердиң ең  жасы үлкениниң аўызына қарар, ол ҳақ ни­йет пенен пәтия берип болғаннан кейин әндамлы тарқаса берер еди.

Ҳәзир ше Ҳәзир бул мәселеде басқаша мәни пайда болмақта. Гейпара  қуда шақырыспақларда отырғанлардың үштен бирине  шамаласы пәтия берип, изи үзилмей кететуғынының гүўасы болып жүрмиз. Еки жақтың жасы үлкенлери пәтия берсин, қыздың яки жигиттиң әкеси, анасы пәтия берсин, басқа қудаларымыз да айтсын... Бул пәтиялар да тостлар киби созылып, берилген пәтиялардың бәри бир теклес болғаннан соң зеригерли болып кететуғын жағдайлар да жоқ емес. Бундай жерде жасы уллы менен жасы кишиниң, ер адам менен ҳаялдың орны бирдей болып баратырғандай.

Бир күни мынадай жағдай болды ( негизинде бурын да екиленип жүрген мәселениң ортаға тасланыўына усы жағдай себепши). Мерекениң қонығы күтилип атыр­ған үлкен бир залда жасы 80 нен асып кеткен ата-апалар да, жасы кишилер де бар еди. Аўқат желинип болынғаннан соң пәтия берилер ўақытта есикке таман отырғанлар «пәтияны ҳажы апа берсин» дести. Бул усыныс қалай мақулланар екен деп төрге қарадық. Лекин, усынысқа тәмби боларлық гәп еситилмеди. Қулласы, сол дастурхан басында жасы уллының да, ҳажы ҳаялдың да пәтиясына қол жайдық...

«7 жасар ер бала турғанда 70 жасар ана қуран оқымаўы керек» деген уғымға бизлер қәте тәрбияландық па екен, деген ой кешкен сонда. Ҳажыға барыў да мусылманшылықтың намаз оқыў, ораза тутыўдай шәртлериниң бири емес пеs Ҳажылықтың дәрежеси қандайs

Бул сораўларға жуўапты айқынластырыў мақсетинде Қарақалпақстан Мусылманлары қазиятына мүрәжат еткенимизде қазият хызметкери Қаржаўбай ҳажы Иманалиев төмендегише жуўап бердиF

— Шәриятта ҳаял-қызларымыз жүдә қәдирленген. Ҳәдислерде айтылған, үш мәрте анаңды сыйла, кейин әкеңди, деген сөзде үлкен мәни бар. «Жәннет аналар аяғы астында» деп бийкарға айтпаған. Лекин, ер адамның жолы уллы есапланған. Сонлықтан қай жерде болмасын, жасыуллы ер адам пәтия бергени дурыс. Тек ҳаяллар отырса да олардың жасы үлкени пәтия берсе дурыс есапланады. Қуран оқыў мәселесинде болса, сәл басқашалаў. Егер жыйнал­ғанлардың арасында жасы үлкенлер менен бирге отырған диний илим-билимли адамлар болса, жол соныки болыўы керек.

Ҳажы мәселесине келетуғын болсақ, ҳажы мусылманшылықтын бес парызының бирин орынлаған адам ғана. Турмысымызда оның басқалардан парқы болмаўы керек. Ҳақыйқатында гәп ҳажы сапарының қабыл болыўында. Оның тилек-нийетлери қабыл болыўы ушын ҳажы елге келгеннен соң адамгершилиги, жасы үлкен — жасы кишиге ҳүрмет-иззети, саўап ислери менен әтирапындағыларға үлги болыўы тийис. Егер ҳажыман деп тәкаббырлық көрсетсе, мениң орным төрде болыўы керек деген түсиникте болса, оның ҳажыға барып қайтқанының өзине де пайдасы тиймейди. Себеби, ҳажы сапарында болғанларға ол жақта «Ҳажыға келип  алтынға ийе болдыңыз, елиңизге барғаннан кейин сизлер менменлик, айрықшалық, ҳүрметсизлик көрсетсеңиз, сол алтыныңыз мысқа айланады. Бул кибирлик есапланады» деп уқтырылады.

Деген менен, турмыста көрип жүргенимиздей, өзин басқалардан үстин қоятуғын, өз алдыларына отырыспалар шөл­кемлестирип, өзлерин айрықша сезетуғын, айрықша ҳүрмет талап ететуғын ҳажылар да ушырасады. Ҳақыйқатында бундай ҳәрекетлер шәриятта мақулланбайды...

Мине, қәнигениң пикири. Мақаланы оқып, «пә­тияның көплиги бола ма...» деўшилер де табылар. Бирақ өмирде ҳәрбир нәрсениң орны, шегарасы болыўы керек шығар. Егер билмегенимизди сорамасақ, билгенлер көз жумып қарай берсе, булар әдетий түс алып бара берери тәбийғый. Бунда сол ҳәрекетлерди ислегенлерди айыплаўға болмайды. Ўақтында елеспесиздей көринген әдетлердиң қәтесин қәте демегени ушын таяқтың бир ушы жасы үлкенлерге барып тиймей меs..

Пердегүл ХОЖАМУРАТОВА.

Бөлимлер