Қарақалпақ дубляжы

Дүнья халықларының бир-бириниң мәдениятын, турмыс жағдайын, жасаў орталығын, көркем өнерин таныстырыўда кино әлеми айырықша хызмет атқарады. Әлбетте, оларды түсинип, мазмун-мәнисин билиў ушын өз ана тилинде тамаша етиў оғада әҳмийетли. Бизиң халқымыз да бирнеше жыллардан берли Өзбекистан телеканалларында берилип атырған бир қатар аўдарма фильмлер арқалы шет мәмлекетлердиң мәденияты менен жақыннан танысып атыр. Әлбетте, бунда көркем өнердиң дубляж жанры әҳмийетли қурал сыпатында хызмет көрсетпекте. Сондай-ақ, өзбек дубляжында мийнет етип атырған дөретиўшилердиң кәсиплик шеберликлери жәҳән стандартларында жоқары көрсеткишлерде баҳаланып, қәнигелер тәрепинен тән алынған.

Көпшилик телетамашагөйлер көп ўақытлардан берли қарақалпақ тилинде фильмлерди тамашалаўды қәлеп, күтип жүрген еди. Мине, жақын жыллардан баслап, қарақалпақ тилиндеги дубляж өнимлери экран жүзин көре баслады. Қарақалпақстан телеканалы арқалы бир қатар фильмлер қарақалпақ тилинде өз ықласбентлер нәзерине усынылды. Әсиресе, балаларымыз ушын арналған мультфильмлерди өз ана тилинде тамашалаў ең бир қуўанышлы жағдайға айланған.

Қарақалпақстан телерадиокомпаниясы «Дубляж» студиясы төрт жылға шамалас ўақыт ишинде бир қатар дөретиўшилик жумыслары менен қарақалпақ көркем өнерине салмақлы үлес қоспақта. Студия өзиниң дәслепки өнимлерин мультфильмлерден баслаған болса, бүгинги күнге келип көркем фильм, ҳүжжетли фильмлерди де аўдарма ислеп, тамашагөйлер нәзерине усынбақта. Бүгинги күнде студияның бас редакторы Гүлназ Қудайбергенова аўдармалардың сапалы болып шығыўы ушын бар имканиятлардан утымлы пайдаланып жумыс алып бармақта. Дөретпедеги ҳәр бир сөздиң мәнис-мазмунына дурыс бағдар берип, сөзлерден шеберлик пенен пайдалана билген аўдармашылар ғана нәтийжели жумыс алып барады. Ең биринши ҳәм ҳәзирги күнге шекем қарақалпақ дубляж жанрында П.Алламбергенова, М.Таўмуратов, Р.Ҳамидова, Ф.Хожалепесов, Д.Рәметуллаева, Б.Алланиязов, А.Нажимов, А.Абдуллаев, П.Султамуратов, К.Нағметов, Б.Төлепова, З.Абдирахманова, Б.Ембергенова, Г.Қудайбергенова, С.Жуманазаровалар дөретпелердиң өзбек, рус, инглис тилинен қарақалпақ тилине аўдарма ислениўинде билим ҳәм дөретиўшилик шеберликлерин көрсетип атыр. Бирнеше жыллардан берли телевидениеде мийнет етип киятырған тәжирийбели режиссёр Полат Балтабаевтың ҳәр бир өнимниң сапалы түрде эфирге узатылыўында салмақлы үлеси бар. Сондай-ақ, жас режиссёр Нурмухаммед Жумағулов та устазынан билмегенлерин үйренип, теңдей хызмет етпекте. Ҳәр бир фильмдеги образлардың унамлы атқарылып шығыўында актёрлардан Базарбай Назарымбетов, Алтынай Бердибаева, Роза Пиязова, Данияр Абдимовлар белсендилик көрсетип киятырған болса, эпизодларда қатнасып баслаған жас актёрлар да қарақалпақ дубляжына дәслепки қәдемлерин қоймақта. Персонажлардағы даўыс жазылыўының сапалылығын тәмийинлеўде монтажшылардан Дамир Ембергенов, Венера Азаматова, Дәўран Абдимов, Ислам Пирниязовлар тәрепинен монтажлаў жумыслары алып барылады.

- Қарақалпақстан телерадиокомпаниясы «Дубляж» студиясына тийкар салынғанлы берли барлығы болып 204 мультфильм, 16 ҳүжжетли фильм ҳәм 20 көркем фильм қарақалпақ тилине дубляж исленди. «Дубляж» студиясы жумысларын жетилистириў ушын Өзбекистан Миллий телерадиокомпаниясындағы Орайлық каналлардағы дубляж студиясы қәнигелери менен пикирлесип, тәжирийбе алмасып, биргеликте хызмет атқармақтамыз. Өз нәўбетинде олардың да тәжирийбелеринен пайдаланыўға ҳәрекет етип атырмыз, - дейди Қарақалпақстан телерадиокомпаниясы директоры орынбасары Назира Жақсымуратова.

Эфирге берилип атырған ҳәр бир дубляж дөретпеси дәслеп таңлап алынып, соң оның сапасы, мазмуны, идеясы Қарақалпақстан телеканалының көркемлик кеңесинде көрип шығылады. Соң тастыйықланып, дубляж жумыслары басланады. Жас дубляж актёрлары ең биринши таңлаўдан өткерилгенде, олардың актёрлық шеберликлери тексериледи. Яғный, еки-үш бет текст берилип, даўыс жазыў студиясында сынақтан өткериледи. Бир дубляж өними үш беттен елиў бетке шекем болады.

- «Дубляж» студиясы жумыс баслағанлы тек рус тилиндеги мультфильм, көркем фильм ҳәм ҳүжжетли фильмлерди қарақалпақ тилине аўдарма ислеў жумыслары алып барылды. Фильмлерде тийкарынан балалардың сана-сезимине кери тәсир жасамайтуғын, тәрбиялық әҳмийетке ийе түрлери таңлап алынады. Сондай-ақ, кейинги жылларда тек рус тилиндеги емес, ал инглис тилиндеги мультфильмлерди де эфирге таярлаўға киристик. Техникалық сапасы жағынан күшли фильмлерде дубляж жумысларын алып барыў дөретиўшилик өнимниң жақсы шығыўына өзиниң көп тәсирин тийгизеди. Мысалы, фильмлердеги тәбият қубылыслары, қуслардың сайраўлары, суўдың сылдырлысы анық ҳәм тынық дубляж өниминде сес жағынан өз көринисин табады. Сондай-ақ, ҳәр би кәсиптиң өзине тән машақаты болғаны сыяқлы дубляж жумыслары да буннан шетте қалған емес. Образлардың жанлы болып шығыўы ушын актёрлар өз шеберликлерин көрсетиўи керек. Буннан тысқары ҳәр түрли жастағы персонажларға, ҳәм кексе, ҳәм орта, сондай-ақ, киши жастағы образларға даўыс бере алатуғын актёрлар шеберликлери дубляжда әҳмийетли саналады. Сондай-ақ, дубляж жанры актёрлар ушын барлық арзыў еткен қаҳарманларының орынланатуғын майданы десек те болады. Себеби, дубляжда актёрлар даўыс бериў арқалы өзлери арзыў еткен қаҳарманлар образын атқарыў имканиятына ийе болады.

Соңғы ўақытлары дубляжға талаптың күшли болыўына байланыслы, дубляж өнимлериниң санын еки есеге көбейтиў режелери алдымызға мақсет етип қойылған.

Бәрше тамашагөйлер талғамына сай дөретиўшилик өнимлеримиз бенен келешекте қарақалпақ дубляж жанрының буннан былай да жақсы раўажланыўында жәмәәтимиз бенен нәтийжели жумыс алып барыўда тынымсыз ҳәрекет етемиз, - дейди дубляж студиясының бас редакторы Г.Қудайбергенова.

Ҳақыйқатында да, бүгинги күнге шекем Қарақалпақстан телеканалында эфирге берилген «Ертеклер жақсылыққа жетеклер», «Мениң иним айыў», «Қоян ҳәм тасбақа», «Таба нан» ҳәм буннан басқа да бир қатар мультфильм қаҳарманлары балаларымыздың кеўиллеринен орын алып үлгерди. Көк экран қарсысында отырған баланың мультфильм ўақыяларының сөзлерин өз ана тилинде еситип ҳәм тамашалап отырып, қызық жерлеринде шақалақ атып күлгенлериниң өзи адамға бир дүнья қуўаныш бағышлайды. Олар мультфильм қаҳарманларына еликлейди. Ондағы жақсы пазыйлетлерди өзлерине өрнек етип алып, сана-сезими саламат қәлиплесип барады.

Президентимиз тәрепинен 2016-жыл – «Саламат ана ҳәм бала жылы» деп белгиленди. Келешек әўлад тәрбиясында саламат орталықты қәлиплестириўде дубляж өнимлери менен өзлериниң белгили дәрежеде үлеслерин қосып атырған «Дубляж» студиясы жәмәәтине дөретиўшилик табыслар тилеймиз.

П. Қазақбаева

«Қарақалпақстан жаслары» газетасы, 2016-жыл 25-февральдағы №9 (7869) санынан алынды.

 

Бөлимлер