Экомәденият шаңарақта қәлиплеседи

Экомәденият түсиниги бизиң жәмийетимизде еле толық түрде қәлиплесип үлгермеди. Себеби, буны күнделикли турмысымызда байқап, көрип, сезип жүрмиз. Ол түсиникти топ-торыстан қәлиплестириў жүдә қыйын. Бирақ бул түсиникти қәлиплестириў ушын үлкен жумыслар исленип атыр. Ғалаба хабар қуралларында кишикен видео роликлердиң берилип атырғаны бул да эко мәдениятты қәлиплестириўдиң бир көриниси. Мәселен, орайлық телеканалларда жаз айларында қайта-қайта қайталатуғын суўды ысарап етпеў кереклиги ҳаққындағы видео роликте үлкен мазмуны бар.

Бирақ, эко мәденият, әтираптың тазалығын ҳәр бир адам өзи жаратады деген түсиниклер айрым заманласларымыздың санасына елеге жайғасып үлгермеди. Жақында жумысларым менен гөне қала тәрепке барыў ушын маршруткаға миндим, адам толы екен. Жанымдағы жас қыз дизесине қонып отырған сиңлисиниң қолындағы бананды алып қыршыды ҳәм қабығын айнаны ашып бирден таслап жиберди, азғана ўақыт өткеннен соң қалтасынан семишканы алып сықырлата баслады, қабығын және айнадан таслады. Мен буған шыдап тура алмай, «достым, бул қылғаның уят емес пе, әтираптың тазалығы усындайдан бузылады» деп едим, ол қыз билден силкинип «сениң жумысың болмасын, өзим билемен, олай етип адамларды дүзей алмайсаң». Бул қыздың дийдин түсингендей мен де үндемедим.

 

Мениңше, бул мәдениятсызлықтың бир белгиси, себеби, сол көшелерден өзлеримиз өтемиз, ҳаўадан ҳәммемиз де бирге дем аламыз. Гейде көшеден өтип баратырып, бир нәрсениң қолайсыз ийси шықса мурнымызды гиржийтемиз. Бирақ бул не ийис, не себептен бундай ийис шығып тур деп қызықсынып көрмеймиз.

Жаз күнлеринде және бир унамсыз ҳалатты байқадым. Базардағы ҳәмме туратуғын бәндиргиде кишкене баласын ертип бир келиншек келип жолаўшылар арасына келип сүңгиди. Бир майданнан соң сумкасынан бананды алып қабығын қыршып баласына берди, соң баласына бананның қабығын берип «ҳоў, анаў салмаға таслап қайт» деп буйырды. Болмаса үш адым арырақта шығынды таслайтуғын қуты тур еди. Бул ҳәрекети менен жас ана өз баласын тәртип бузыўға, орталықты қағыйдаларға бойсынбаўға үйретип атырғанын сезбеди де.

 

Булардың барлығы әпиўайы, пикир жуўыртыўға болмайтуғындай қыбылыслар болып көриниўи мүмкин. Лекин машқаланың негизине итибар қаратсақ, шаңарақтағы мәдениятты қәлиплестириў, балаларды экомәдениятқа үйретиў мәселелер жатырғанлығын сеземиз.

 

Дүнья жүзи тәжирийбесине итибар қарататуғын болсақ, бул бағдардағы Щвеция тәжирийбесин айрықша атап өтиўге болады. Мәселен, мәмлекеттеги шығындылардың 99 проценти қайта исленеди.

 

Бул мәмлекетте эко мәдениятқа балаларды жасларынан үйренип барады екен. Мәселен, атап өтетуғын болсақ, Щвецияда «тоғай мектеби» бағдарламасы оқыў бағдарламаға киргизилген. Тоғай мектеби системасы 40 жылдан аслам ўақыттан берли жумыс алып барады. Бул жерде оларда тәбиятты толық үйренеди, тоғайда қалай жүриў керек, тасланды жыйнап алыў тәртиплерин үйренеди.

Швецияда стационар бала бақшалары менен бирге көше бақшалары да жумыс алып барады. Бул бақшаларда балалар ўақытының көпшилик бөлегин таза ҳаўада өткереди, олар нәл егеди, тәрбия береди.

Яки болмаса, Сингапур тәжирийбесине де қулақ түриўге болады. Қала мәмлекетте көшеге сигарета қалдығын таслаған адамға еки мың доллар шраф салынады екен. Штрафтан қашып қутылыў жолы да жоқ екен, себеби көшелердиң барлық жерлерине видео камералар орнатылған.

Мениң пикиримише, эко мәденият түсинигин шаңарақтан баслаған үйретип барылса, қаламыз, қоршаған орталық таза ҳәм ҳаўамыз тынық болады.

Г.Оразалиева,

ҚМУ журналистика қәнигелиги 3-курс студенти

Қорақалпоғистон янгиликларини телеграмда кузатиб боринг -  https://t.me/kruzuz

Бөлимлер