Сенатор Орал Атаниязова: «қуда түсиў — 15-20 миллион, «сырға салыў» — 2-3 миллион, мебель — 20 миллион сумға шекем қәрежетти талап етпекте»

Халқымыз ушын ардақлы қәдириятлардың бири — бул шаңарақ ҳәм неке. Сонлықтан неке тойлары халқымыздың үрп-әдетлери, дәстүрлеринде айрықша орын ийелейди. Бул үрп-әдетлер, дәстүрлер некени, шаңарақты беккемлеўге қаратылған. Әсирлер даўамында тойлар халықты мәнаўий-психологиялық жақтан тәрбиялаўшы қурал болып келген. Тойларда халық аўызеки дөретиўшилиги — қосықшылық, миллий аяқ ойынлар, бақсы-жыраўшылық раўажланған.

Елимиз өз ғәрезсизлигине ерискеннен кейин көплеген миллий қәдириятларымыз қайта тикленди, социаллық-экономикалық, сиясий, мәнаўий турмысымызда түпкиликли өзгерислер орын алды, алға қарай раўажланыў жүз берди. Лекин тән алыў керек, той менен байланыслы мәселелерде унамлы өзгерислер менен бир қатар унамсыз, намақул әдетлер де көзге тасланбақта.

Ҳәр бир мәмлекетте, ҳәр бир халықта той-мереке өткериўдиң белгили бир тәртип-қағыйдалары, нормалары, үрп-әдетлери сөзсиз үлкен әҳмийетке ийе ҳәм бул сақланып келмекте. Әсиресе, той мәденияты мәселеси айрықша итибарға ийе, себеби, өткерилген тойдың сапасы сол шаңарақлардың мәдений, мәнаўий дәрежелериниң көриниси болып есапланады.

Тилекке қарсы, кейинги жыллары бул көрсеткишлер басқа өлшемлер менен өлшенип, тойларды өткериў қағыйдаларына жаңадан өзгерислер киргизилип, тойды атқарғанда көбирек сапа ҳәм мәнаўий тәрепине емес, ал, пулды ысырапшылыққа алып келетуғын дәбдебелер ҳәм жаңадан-жаңа пайда болған әдетлер ҳәммемизди де ойландырады. Себеби, оның негизинде ҳәр бир шаңарақтың экономикалық жағдайына келип тақалып, кейин болса қарым-қатнастың бузылыўына да алып келеди.

Мысалы, егер неке тойлары менен байланыслы қәрежетлерге дыққат аўдарсақ, қуда түсиў — 15-20 миллион, «сырға салыў» — 2-3 миллион, мебель — 20 миллион сумға шекем  қәрежетти талап етпекте. Биз ең кем баҳаларда ҳәм ири ғаба сарп-қәрежетти келтирип өттик. Егер той күни дастурханды, ресторан ушын төленетуғын ижара ҳақысын, артистлерди, машиналар колоннасынан ибарат «жаслар сейилин», «күйеў нөкерлери» менен «келин нөкерлерин» ҳәм көплеген басқа да ирили-майда шығынларды есаплайтуғын болсақ, соңғы дәўирде Интернет материалларында сөз етилип атырғанындай, жақсы бир бизнести баслап, жолға қойып алыў ушын зәрүр қаржыны көремиз.

Халық қатары той беремен деп, баласының, қызының ҳәмме талапларын орынлап, қарызға батып той берип атырған шаңарақларда аз емес. Дурыс халқымызда «тапқан-тутқаның той­ларға буйырсын» деген тилек бар. Биз халқымызда тойлардың көп болыўының тәрепдарымыз, өйткени, той жақсы күнниң, қуўаныштың, бахытлы турмыстың, инсанлар ортасындағы меҳир-мириўбеттиң нышаны. Биз соның менен бирге тойлардың артықмаш шығынсыз, ысырапгершиликтен жырақ, мазмунлы, берекетли болыўының тәрепдарымыз.

Той-мереке — бул тек жақсы ис емес, ал, социаллық мәселе екенин есапқа ала отырып, мәмлекетимиз Президенти де той-мерекелеримизде орын алып киятырған жоқарыда атап өтилген иллетлерди кескин сынға алды ҳәм оларды сапластырыў ушын мәмлекет дәрежесинде нызам ҳүжжетлерин ислеп шығыў зәрүрлигин көрсетип өткен еди. Бүгинги күнге келип бул ҳүжжет, яғный Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының «Той-салтанатлар, шаңарақ мерекелери, мереке ҳәм мәресимлер, марҳумлар естелигине бағышланған илажлар өткерилиўин тәртипке салыў ҳаққында»ғы жойбары улыўмахалықлық талқылаўға қаратылды. Қарарда тойларды, шаңарақтағы ҳәр қыйлы мерекелерди өткериўде орын алып киятыр­ған даңқпаразлық, бир-бирине жарысыў ысырапгершилик, менменлик жас әўлад тәрбиясына, миллий мәнаўиятқа, халқымыздың турмыс тәризине, жәмийет ҳәм мәмлекет келешегине унамсыз тәсир етип атырғанлығы атап көрсетилген. Буннан тысқары қарар менен «Той-салтанатлар, шаңарақ мерекелери, мереке ҳәм мәресимлер, марҳумлар естелигине бағышланған илажларды өткериў тәртиби ҳаққында»ғы режесин тастыйықлаўы көзде тутылған. Оған көре, тойлардың, шаңарақ мерекелериниң, ас-абат (садақа) бериў мәресимлериниң өткерилиў ўақты, тәртиби, оларда нелер мүмкин ҳәм нелер қадаған етилетуғынлығы анық көрсетилген. Буннан тысқары қарарда пуқаралық ҳалаты актлерин жазыў органлары қасында халыққа, биринши гезекте оның кем тәмийинленген ҳәм социаллық қорғаўға мүтәж қатламларына арзанластырыл­ған хызмет көрсетилетуғын 150 ге шекемги орынлы тойхана искерлигин жолға қойыў, шаңарақ мерекелери, салтанатларын өткериўде халыққа азық-аўқат ҳәм басқа өнимлерди арзан баҳаларда жеткизип бериў бойынша хызмет көрсететуғын структураларды шөлкемлестириў илажларын көриў зәрүрлиги атап көрсетилген.

Булардың барлығы, сөзсиз, тойлардың, шаңарақтың басқа да мереке, лазым, салтанатлардың ықшам, мәдениятлы, мәнаўиятлы, қарызсыз өткерилиўине, әпиўайы халықтың турмысына қолайлық жаратыўға хызмет етеди.

О.АТАНИЯЗОВА,

ТашПМИ Нөкис филиалы директоры, Олий Мажлис Сенаты ағзасы.

Қорақалпоғистон янгиликларини телеграмда кузатиб боринг -  https://t.me/kruzuz

Бөлимлер