«Жаңа қала» қорғаны ҳаққында билесиз бе?

Халқымыз арасында Әмиўдәрьяның шеп жағалаўындағы тарийхый естеликлер ҳаққында түрли-түрли аңыз әпсаналар оғада көп ушырасады. Бундай аңызларды жыйнап жәмийетшиликке жеткериў ҳәр бир инсанның әдиўли ўазыйпасы болып табылады.

Қанлыкөл районы «Жаңа қала» аўыл пуқаралар жыйыны аймағында жайласқан таза «Жаңа қала» қорғаны ҳаққындағы изертлеўлерге қарағанда, бул қорғанларда кәрўан тартқанлар жол жүрген жолаўшылар иркилип өтетуғын орын болыўы менен бирге, сыртқы душпанлардан қорғанатуғын бекинис ретинде пайдаланған.

19-әсирдиң ақыры 20-әсирдиң басларында таза «Жаңа қала» қорғаны Хийўа ханы тәрепинен қурылып, оған Қутлымурат инақ, Шарибай беглер беги ҳ.т.б. басшылық еткен. Таза «Жаңа қала» қорғаны  қарақалпақлардың белгили мәдений дем алыў орынларының бири болып, өнерментшилик, саўда орны болыў менен бирге бекинис хызметинде атқарған.

Қорғанның узынлығы 70 м, ени 40 м ге шамалас болған төрт мүйешли болып, бийиклиги 3 метрге шамалас пискен ылайдан салынған, қорған дийўалы ениниң қалыңлығы 1метр болған, қорған дийўалының ишки тәрепинен нөкерлер жүретуғын ени 1-1,5 метрге шамалас ернеклер болып, дийўалдың ҳәр жерлеринде сырттан келген душпанларды атыў ушын тесик (гезелер) қойылған. Қорғанның қубла тәрепинде үлкен арқа тәрепинде киши дәрўаза болып, қараўылханалары болған.

Соңғы жыллары бул қорғанды халық батыры Өтеш Дәўлетназар улы елди сыртқы жаўлардың топылысынан қорғаныў ушын пайдаланған.

Буннан тысқары, «Жаңа қала» қорғаны ҳаққында 1899-жыл Қоңырат қаласына келген рус экспедициясы ағзасы М.Н.Чернышевскийдиң күнделигинде «Жаңа қала» Ханжап каналының бойында Әмиўдәрьядан бир верстей жерде жайласқанлығы ҳаққында дереклер жазылған.

 

 

 

Бөлимлер