Қарақалпақстанда интенсив бағ жаратыў усыллары

       Бүгинги күни дүнья жүзинде бағшылық тараўында мийўени жетилистириўдиң интенсив ҳәм экстенсив усылынан пайдаланып келинбекте. Үлкемизде бурыннан ата-бабаларымыздан бағ жаратыў ҳәм оны жетилистириўдиң дәстүрий яғный экстенсив усылынан пайдаланып киятырғанын атап өтиўимизге болады. Интенсив бағ жаратыў усылы дегенимиз не? Бул сораў жуўап излеўге ҳәрекет етип көрген едик.

         Ең дәслеп интенсив бағ жаратыў усылына азы-кем тоқтап өтейик. Интенсив бағта мийўе нәллери қысқа ўақыт ишинде мийўеге отырып, өним бере баслайды. Бул бағ ушын арналған нәллердиң бойлары төмен (карлик), орташа төмен (полукарлик) болады ҳәм усының есабынан оны дәрилеў, писип жетилискен мийўесин жыйнап алыў ушын көп ўақыт ҳәм шығын кетпейди. Буннан тысқары кем көлемдеги жерден мол алыў мүмкиншилиги пайда болады.

         Бизиң республикамызда да интенсив бағ жаратыў усылы 2013-жылы Германияның халықаралық байланыс GIZ ҳәм М.Мирзияев атындағы бағшылық, жүзимгершилик, виношылық институтының Қарақалпақстан Республикасы илим тәжирийбе станциясы менен биргеликте интенсив бағ жаратыў жойбарын баслап жиберген еди. Жойбарды толық түрде әмелге асырыў ушын бурыңғы Кегейли районындағы Шредер атындағы тәжирийбе майданшасының 5.2 гектары таңлап алынды.

         -  Интенсив бағ жаратыў ушын Германия, Голландия, Франция мәмлекетлеринен алма, қәрелиниң «Виктория» сортының 3 мың дана нәли алып келип отырғызылды,-деп атап өтеди жойбардың регионаллық координаторы Б.Ҳабибуллаев.

         Ҳақыйқатында интенсив бағтың өзгешелигин, нәллердиң қатар араларының туўры жайласқанлығын жоқарыда атап өтилген тәжирийбе майданшасында болғанымызда байқадық. Соның менен бирге мийўе нәллери шақалары ҳәлсизлеў болғанлығы ушын оларды услап туратуғын тирепбердилер исленген.

         - Бир нешше жыллардан берли бағда жумыс ислеп киятырмыз. Усы ўақытқа шекем мийўе нәллериниң өсип-раўажланыўы, ислеў бериў жумысларын өз ўақытында ислеп бардық. Карлик ҳәм ярым карлик нәллериниң абзаллық тәреплери жүдә көп. Әсиресе, нәлиниң бойы кишкене болғанынан кейин мийўесин терип алыў жүдә аңсат. Дәрилеўде де қыйналмайсаң. Өзимиздиң мийўе нәллериндей көп жыл өмир сүрмегени менен мийўени жақсы береди. Егер нәллерге жақсы қарап, төгини өз ўақытында берилсе мийўе 105 күнде писип жетилиседи,-деп атап өтти тәжирийбе майданшасының хызметкери Саламат Абылов.

         Тәжирийбе майданшасында исленген жумыслар менен шекленип қалмай, жас нәлшелерди тәрбиялаў менен де шуғылланып атыр. Нәлханада мийўе нәллерин сабыў жолы менен өзимиздиң шараятқа бейимлесетуғын нәллерди көбейтуғын жумыслары да қолға алынған. Бул жумыслардың алып барылыўы мийўе нәллериниң саны көбейтиў арқалы келешекте интенсив бағшылықты республикамызда раўажландырыўына тийкар болып хызмет ететуғыны анық.

         Бизиң пикиримизше, интенсив бағшылықты кишкене фермер хожалықларда раўажландырыў мақсетке муўапық келетуғын шығар. Себеби, кишкене фермер хожалықларында сарпланған қәрежетлерди тез қаплаў аңсат, буған қосымша кишкене көлемде егилген мийўе нәллерине итибарлылық пенен жақсы өним алыў ушын имканият болады.

 

Ҳүрмет Атажанов,

Журналист

Интенсив бағ тәжирийбе хожалығынан көринислер

Бөлимлер