Мен алданып қалдым…

– Ассалаўма әлейкүм, Кемпир апа! Мениң жигитим бар еди… 3 жыл сөйлесип жүрдим. Бир күни арамызда жақын қатнас етиўге де үлгердик.

Мени жигитимди қатты жақсы көрер едим, оған қатты байланып қалғанымды да билмей қалыппан. Ол да мени жақсы көрди, бизлер бир-биримизди басқалардан қызғанатуғын едик. Бирақ, қатнасымыз көпке созылмады. Ол маған үйлене алмайтуғынын айтты – анасы қарсы екен. Болған ўақыядан мениң де ата-анам хабардар болды. Ата-анам жигитимниң үйине барып еди, олар мени келин етип алмайтуғынын айтып, бизлерди үйинен шығарып салды. Ақыры келиспеген соң, үйленбеген бир жигитке турмысқа шықтым. Оның менен турмысымыз тек бир ай ғана даўам етти. Ол мениң өтмишимнен хабар таўып, бетиме баса берди. 
Ҳәзир ата-анамның үйиндемен. Биринши сүйген жигитимди ҳеш умыта алмай, қыйналып атырман. Әкемниң аўыр гәплерине шыдай алмай, өз өмириме қастыянлық етпекши де болдым. 
Кемпир апа, енди мен не қылсам болады? Маған өмир улыўма қызық емес болып қалды. 
Зуля, 18 жас

– Сәлем, Зуля қызым! қызым-ай, жап-жас болып, жүдә көп қәте-кемшиликлер жиберген екенсең... Буның ҳәммесине бир өзин айыплы емессең! Ата-анаң, әтирапыңдағы басқа жасүлкенлер де айыплы! 
Ҳаял-қызлардың жүреги бәрқулла «Өзиңе ер адам таўып ал!» деп айтып турады. Я надурыс па? Айырым ҳаял-қызлар «Яқ! Дәслеп мен жумысқа кирип, бала-шаға бағатуғын болып алайын, турмысқа шығыўды кейин ойлап көремен» деп ойлаўы мүмкин. Булар – өзиниң ҳаял-қыз екенлигин умытқанлар. 
Әпиўайы 16-жасар қыз бала «Мен кимге тийислимен?» деп тынышсызланады. «Мен киммен?» емес, ал «Мен кимликпен?». Егерде ол усы сораўға жуўап таба алмаса, онда оның өзи өзин турмысқа «бере баслайды». Бунда қыз бала еки жолдың биреўин таңлайды: 1 – маңлайына жазылған ер адамды күтиў, 2 – өзи излеў.  
Көз алдыңызға келтириң, 16-жасар қыз бала өзиниң кимге тийисли екенлигин билмейди ҳәм буның ушын ол ҳешнәрсе ислемейди. Бул мәселе бойынша оның өзи де билимсиз ҳәм басқа ҳешким бул ҳаққында бас қатырмайды. Усы пайыт оның турмысына бир еркек кирип келип, оған ғамқорлық ете баслайды дейик. Қалай ойлайсыз – бул қыз баланың ақылында қандай ойлар пайда болыўы мүмкин? Мысалы: 16 жасар бир адамға аўқат бермей қойды ҳәм «қашан аўқатланады, ким оған ҳәм қаерде аўқат береди» – ол билмейди… Ол сорайды: « – Қашан аўқатланамыз?» Ҳешким оған жуўап бермейди. Арадан үш жыл өтти дейик. Бир күни ол ашлыққа шыдамай, жолда жатырған бир нәрсени алып жеди… Бизлер айтыўымыз мүмкин: «Вай-бо-о-о, жердеги патас нәрсени алып жеўге бола ма?» Бирақ, қатты аш адам өмирин сақлап қалыўы ушын, алдынан шыққан нәрсени алып жеўге мәжбүр. Усы мысалдан келип шыққан ҳалда, егерде 16-жастан кейинги қызды «Мен кимликпен?» деген ой тынышсызландыратуғын болса ҳәмде олар жылдан-жылға ашырқап жүре берсе, демек, оған «бир бөлек нан» көрсетсең болғаны, ол…
Егерде я анасы, я әкеси, я жасап атырған орталық, я …, ҳешким «Не ушын мына қызымыз жалғыз?» деп бас қатырмаса, онда бул қыз өзиниң барлық ақмақшылықларынан ақланған болып есапланады. Бирақ, жуўапкершилик бул қыз балаға емес, ал оның әтирапындағыларға жүкленеди, себеби «аш адамға» бәри кешириледи.
Қыз баланың тәғдири туўралы ҳешким бас қатырмаса – оған қан-дай талап қойыў мүмкин? Ғам-қорлығы ҳәм қорғанышы жоқ қыз балаға бир «жүўернемек» итибар берсе болғаны – оның ақылы солай қарап умтылады. Бундай қыз балаға айрықша бир нәрсе ислеўдиң де қәжети жоқ – оған тек итибар етсең болғаны, оның бул дүньяда бар екенлигин ядына салып қойғанның өзи жетерли. Себеби, ҳаял-қыз жалғызсырап қалғанында, ол өзин жоқтай сезинеди. 
Ҳәр бир ата-ана қызының шаңарақлы болыўына жуўапкер ҳәм олар бул ис пенен шынтлап шуғылланыўы керек. Ҳәр бир ҳаял-қыздың ғамқоршысы болыўы лазым, оларды жалғызсыра-тып қалдырыўға болмайды.
Яқшы, Зуля қызым, өткен ислерге салаўат! Енди, буннан былай өзиңди таза, пәк усла. Сонда сен қызлық дәўириңдегидей тазаланасаң. Көрдиң ғой, жигитлер сеннен алатуғынын алса – болды, кейин сен керек болмай қаласаң. Буның ушын жигитлерге қапа болыў шәрт емес, себеби олардың тәбияты сондай. Ҳаял-қызлары пәк журттың – еркеклери пәк!
Айырым ўақытлары қызларымыздан еситемен – «жигитлерден алданып қалғаннан яки турмысы келиспей, қайтып келгеннен кейин өзиңди пәк услаўдың ҳешкимге кереги жоқ!». Яқ, қызларым. Адам бәрқулла адам болып қалыўы лазым! Басқа жанзатлардан парқы – адам қәлеген жағдайда пәклениў имканиятына ийе. 

Дерек: saza.uz

Бөлимлер