Makan.uz: Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

Сайтымызға келип түскен мүрәжат бойынша 2018-жылдың 22-июль күни (буннан бир ай алдын) Кегейли районының «Қуйын аралбай» аўылына бардым. Бул аўылды ҳәр ким ҳәр қыйлы атайды. Ҳүжжет бойынша «Быйық-сыйық» аўылының аяқ бетине киргизлген, жергиликли турғынлардың айтыўы бойынша бул аймақ «Қумшүнгил» АПЖ аймағына киреди. Бул аймақтың қайсы АПЖ аймағына кириўи ҳәзир оғада әҳмийетли мәселе емес, себеби қайсы аймаққа кирсе де 3-сектор аймағы саналады. Ең баслысы халық тилинде аталған «Қуйын аралбай» аўылының машқаласына шешим табыў. Биринши мәселе көпирлер. Екиншиси, ишимлик суўы. Аўылда шама менен 25 хожалық (оннан көп болыўы да мүмкин) жасайды. Хожалықлардың тийкарғы бөлеги дийханшылық етеди. Басым көпшилиги үй қапталы қыйтақ жерлерине гешир егип қыста соны сатып күн көреди.

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

Биринши көпир. «Ағаш көпир».

Биринши мәселе. Аўыл турғынларының үлкен жолға шығып алыўлары ушын оғада әҳмийетли. Бул аўыл үш тәрепинен изейкеш, бир тәрепинен темир жол менен қоршалған. Аўылға кире беристиң узына бойы изейкеш болып, жолы тар болғанлықтан автокөлик ушын машқала туўдырады. Аўылдың басындағы ағаш көпир жеңил автомашиналарды көтергени менен гүз-қыс мәўсиминде дийханның өнимин базарға апарып сататуғын ўақытта пәнт береди. Оннан аўыр жүк машинаны өткериў қәўипли. Соның менен бирге, жаўын-шашын себеп аўыр жүк машиналары тайғақ, оның үстине тар жолдан жүриўге бетлемейди. Бул ағаш көпир бурынғы аўқам дәўиринде салынған болып, соннан берли көпир жергиликли халықтың қол көмеги менен азы-кем оңланған. Егер аўылға кире беристеги жол кең болып, ағаш көпир аўыр жүк машинасын көтергенде аўыл дийханларының өнимин базарға алып шығыўы ушын 2 километр-ақ жол басыўы керек болар еди.

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

 

Екинши көпир. «Тас көпир».

«Быйық-сыйық» аўылына да «Анна» аўылына да кирмейтуғын «Қуйын» аўыл басы берк аўыл десе де болады. «Быйық-сыйық» аўылы менен шегарада халық тилинде «Тас көпир» бар. Бул көпирден «Қуйын» аўылдың фермерлери менен әпиўайы дийханлары техника өткериў ушын пайдаланады. «Быйық-сыйық» аўылы үлкен жолға шығыў ушын бул көпирден улыўма пайдаланбайды. «Тас көпир» «Қуйын» аўылдың халкына керек. «Тас көпир»ден үлкен жолға шығыў 5 километрди қурайды. Өкинишли тәрепи «Тас көпир» бара-бара қум көпирге айланып атыр. Себеби буннан 4-5 жыл бурын бул көпирден экскаваторлар өтиўи нәтийжесинде көпир ойылып кеткен. Жергиликли халық гүз-қыс айында «Ағаш көпир»ден өте алмағаннан кейин «Тас көпир»ден өткерип даҳылын базарға апарыў ушын, оның тесик-кемик жерин биресе қум, биресе ағаш пенен питеп «еплеп» пайдаланып келген. Айырым ўақытлары аўыл халқы аўыр жүги болып «Тас көпир»ден де пәнт жеген гезде үлкен жолға шығыў ушын аўыл арасы менен 10 километр айланшық жол басып өнимин базарға алып шығыўға мәжбүр. Жанылғы ушын жумсалған бундай еки есе шығын өним баҳасына да тәсир етиўи турған гәп.

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 «Быйық-сыйық» аўылына баратуғын жол

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 «Быйық-сыйық» аўылына баратуғын жол

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 «Тас көпир»ден өткеннен кейин үлкен жолға шығатуғын жол

 

 

Үшинши көпир. Паяпыл.

Аўылға жақын жерде 27-санлы мектеп бар. Бул мектепте 8 аўылдың балалары оқыйды.

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

«Қуйын» аўылдың балалары мектепке паяпыл көпирден өтип барса 1 километр жүреди. Изейкеште суў көбейип кеткен гезде ямаса қыс айларында суўға муз қатпай, паяпылдың үсти тайғанақ болған жағдайда балалар айланшық жол менен 2 километр жол жүрип мектепке барыўына туўра келеди. Паяпылдың салынғанына да 32 жыл болыпты. Ҳәзирги көриниси сәл тәўир демесе қыста бәрибир балалардың өтиўи ушын оғада қәўипли. Бул паяпыл көпирди аўыл турғынлары сектор басшыларына да, аймақтан сайланған депутатқа да айтпаған. Олардың ең тийкарғы көтерип шыққан мәселеси аўылға киретуғын жол менен биринши көпирди ислеп бериў мәселеси болған.

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

 

Екинши мәселе. Ишимлик суўы.

«Қуйын» аўылдың көпшлик баспа кранларынан ашшы суў шығады. 7-8 жыл алдын бул жерге 27-санлы мектеп салынған. Соған водопровод суўы келип тур. Мектептеги краннан кимиси ешек арба менен кимиси қол арба менен суў тасыйды. Бурынлары мектептеги кранның суўын ашып қоятуғын болған. Бирақ, есаплағыш орнатылғаллы берли ҳәзир кран тек мектептиң өзине керек ўақтында ашылады.

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Аўыл турғынлары «Ағаш көпирден» өтип суў алыўға келетуғын болса 1,5-2 километр жүриўи керек болады. Мектептиң краны болмаса аўылдың ишкерисинде душшы суў шығатуғын және бир кран бар. Басқа үйлерден шығарылған баспа кранлардан тек ашшы суў шығады. Ашшы суў тек ғана қара шайды емес, кир сабынды да иритеди, дейди аўылдың турғынлары.

Мектепке келип турған водопроводтың суўын «Қуйын» аўылдың бас бетинде жасайтуғын аўылласлар өзлериниң басламасы менен аўылға тарттыражақ болған. Әлбетте, айырым қыйыншылықлар себеп баслама басланған жеринде қалып қойған. Бириншиден, ҳүжжетлестириў керек. Себеби, мектеп қурылған гезде қубыр мектептиң балансына өткерилген. Есаплағыш ҳәм тағы ҳүжжетлестириў жумыслары өз алдына басқа мәселе. Мектеп аўылға суўды тартыўға рухсат берген жағдайда да, екинши машқала бар қубырды «Ағаш көпир»ден өткериў керек. Ақша мәселеси – ол да бар. Аўылдың ишкерисиндеги душшы кранның суўына да алыс, мектептиң кранына да алыс жайласқан орталықтағы 3 хожалық (жаз айында ҳеш гәп) қыстың қатқалағы менен қамырдай ийленген ылайында қыйналмай душшы суў ишиўи ушын кем дегенде 3 миллион сўмнан ақша шығарысыўы керек. Жыйналатуғын ақша муғдарын сәл кемейтиўге болар еди, бирақ бул хожалықларға жақын үйлер еплеп күнимизди көрермиз, деп машқалаға араласпағаннан кейин 3 миллион сўмнан 3 хожалық 2 километрден суў тарттырыўға қыйналған. «Қуйын» аўыл бойынша үйрениўден соң Кегейли ҳәкимиятына, соның менен бирге, барлық секторларына хат пенен мүрәжат еттик.

Кегейли районы ҳәкимиятының makan.uz’ға 2018-жыл 13-августта жоллаған хатында былай делинген:

«Район аймағында халықтың ишимлик суўға болған талабын қанаатландырыў бойынша алып барылып атырған жумыслар. 2019-жылғы мәмлекетлик бағдарламасына киритилиўи усынысқа берилген аймақлар:

  1. «Мәденият» мәкан пуқаралар жыйынында 754 шаңарақ жасайды. Бул аймақта 4.49 км суў тармағын тартыў белгиленген.
  2. «Абат мәкан» мәкан пуқаралар жыйынында 780 шаңарақ жасайды. Бул аймақта 5,7 км суў тармағын тартыў белгиленген.
  3. Халқабад суў сақлаўшы қурылмасына (ВЗС Халқабад) қайта реконструкция жумысларын ислеў бойынша Мәмлекетлик инвестиция бағдарламасына киргизиў усыныс берилди».

«Қуйын» аўылы шама менен 25 хожалықтан ибарат егер сектор басшылары, аймақтан сайланған депутат(лар) аўылға водопроводтың суўын тартыўға жәрдемлессе, аўылдың басындағы онлаған үй таза ишимлик суўы менен тәмийинленеди.  

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

Ашшы кран

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 Душшы кран

Кегейли районы. Бир аўылдың еки машқаласы

 

 

Жуўмақ

Бул мақаладан алдын Кегейли районының 1-3-секторлары тәрепинен исленген жумыслары менен таныстырдық. Себеби, оларды айтпаў кетиў гүнә. Сонша исленген жумыслар адамды қуўандырады. Ҳақыйқаттан да секторлар жумыс ислеп атыр. Исленген жумыслар инсанлардың абадан турмысы ушын хызмет етпекте. Деген менен, Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Аймақлардың жедел социаллық-экономикалық раўажланыўын тәмийинлеўге байланыслы тийкарғы илажлар ҳаққында»ғы қарарының қабыл етилгенине де 1 жылдан аслам ўақыт өтти. Сол аралықтан берли Кегейли районы 3-сектор «Қумшүнгил» АПЖда ишимлик суў машқаласын шешиў керек, деп жол картасына кириткен екен, бирақ аўыл турғынлары ушын суўдан кемис болмаған, дийханлардың өнимин базарға апарып сатыўы ушын аўыр көликлердиң қатнаўында әҳмийетли болған жол менен көпир мәселеси дыққаттан шетте қалып қойған. Район ҳәкимлиги, аймақтан сайланған депутаты бул машқаланы шешиў бойынша аўыл турғынларына ҳеш қандай мағлыўмат бермеген. Ең баслысы, мектепке паяпыл көпирден өтип қатнайтуғын кишкене балаларды қайғырыў тек ғана аўылласлардың мойнына шөккен.

Көпир, жол қурылысы аңсат зат емес. Сонлықтан, бул мақаланың жазылыўында жәрдем сораған халықтың тилеги – итибардан шетте қалған «Қуйын» аўылы ушын жол менен көпирди мәмлекетлик бағдарламаға киритиў болып есапланады.

Ал, балаларды мектепке апаратуғын паяпыл көпир мәселесин қол көмек жолы менен болса да 5-сентябрьден алдын шешип бериўде жәрдемди журналист сыпатында өзимниң атымнан сораған болар едим. Ҳәммеси халық ийгилиги ушын. Балалар – келешегимиз.

 

Лола Қаллыханова,

журналист   

Бөлимлер