ТЕАТР ЖАҢА МӘЎСИМИН БАСЛАДЫ

Театр — өмир айнасы. Ҳақыйқатында да, театр — бул өрнек алатуғын, тәрбия мәсканы. Ол өзимиздиң күнделикли турмысымызды ҳәр қыйлы тәшўишли, қуўанышлы күнлеримизди, машқалаларымызды дурыс шешиўге ямаса жаман иллетлерден аўлақ болыўға шақырады, тарийхымызды үйретеди. 1926-жылы 8-ноя­брь күни Қ.Әўезовтың «Тилек жолында» спектакли менен пердесин ашқан ҳәзирги Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик музыкалы театры 90 жыллық мерекесин белгилеў алдында.

«Таң нуры» труппасынан шуғла алған бул театр узақ ҳәм бай тарийхқа ийе. Усы жыллар ишинде қарақалпақ миллетиниң мақтанышы болған жәмәәтимиз дүнья театрлары менен қатар туратуғын өз көркем өнерин жаратты. Бул дәргайда талантлы устаз актёрлар, режиссёрлар, драматурглер дөретиўшилик ислер алып барды ҳәм бүгин олардың даўамшылары көп. Жергиликли авторларымыз шығармалары менен жәҳән драматурглериниң классик шығармалары сахналастырылып келинбекте.

Өзбекистан Республикасы Ғәрезсизлигиниң 25 жыллығы мерекеси белгиленип атырған бир ўақытта, 10-сентябрь күни театр өзиниң 91-мәўсимин Қ.Мәтмуратовтың «Бердақ» музыкалы драмасы менен ашты.

Ғәрезсизлигимиз бизлерге тарийхымызды, ата-бабаларымыздың ким екенлиги, олардың жасаўы, мәдениятын, үрп-әдети менен дәстүрлерин үйрениўге кең мүмкиншиликлер жаратты. Бүгинги сахналастыр­ған ҳәр бир шығармамызда еркинлик көзқарасын сеземиз. Теа­тр репертуарында заманагөй темалардағы спектакльлер менен бирге тарийхый шығармалар кең орын алған. Ғәрезсизлигимиздиң дәслепки жылларынан баслап-ақ тарийхый шығармаларға көбирек итибар берилди. 1996-жылы А.Ариповтың «Саҳыпқыран» драмасы, 1998-жылы Бердақтың «Ақмақ патша» поэмасы тийкарында жазыл­ған «Әдалатқа қыянет» музыкалы драмасы, 2007-жылы Н.Дәўқараевтың «Алпамыс» музыкалы драмасы, Н.Муҳаммеддиновтың «Әжи­нияз» операсы (2014-жылы қайта сахналастырылды), 2013-жылы Қ.Зәретдиновтың «Тумарис» операсы, 2015-жылы «Қырық қыз» балетиниң сахналастырылыўлары ғәрезсизлик жылларында ерискен табысларымыз болса, «Бердақ» спектаклиниң Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен көркем өнер ғайраткери, режиссёр Бердибай Утебаев тәрепинен сахнаға қойылыўы көркем өнеримиздеги және бир үлкен ўақыялардан болды.

Өзбекистан Республикасы Мәденият ҳәм спорт ислери министрлигиниң бу­йыртпасына тийкарланып ҳәм Ғәрезсизлигимиздиң 25 жыллығы ҳәм де театрдың 90 жыллық юбилей мүнәсибетлери менен сахналастырыл­ған «Бердақ» спектакли де уллы классик шайырымыз Бердақ Ғарғабай улының дөретиўшилик жолына бағышланады. Спектакльде шайыр жасап өткен дәўир, халықтың жасаў мәденияты, аўыр турмысы сүўретленеди. Пьеса тарийхый фактлерге тийкарланып жазыл­ған.

Биринши Президентимиз И.Кәримов «... Халықтың мәдений қәдириятлары, руўхый мийрасы мың жыллар даўамында шығыс халықлары ушын руўхый азық болып хызмет етеди» деген еди. Бердақ жасап өткен дәўир — бизлер ушын, бүгинги әўладлар ушын үлкен тарийх. Ол қалдыр­ған жазба мийрас — руўхый азық. Белгили композитор, Өзбекистан ҳәм Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен көркем өнер ғайраткери, Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты Қурбанбай Зәретдинов ша­йыр қосықларына жаңа намалар дөретти. Тамашагөйлер шайырдың қосықларын нама арқалы еситип заўықланады, арияларды сүйсинип тыңлап отырады.

Театрдың бас художниги, Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен көркем өнер ғайраткери Рахат Асқаровтың сахнаны халқымыздың миллий өзгешеликлерин танытатуғын көринислерге, безениў, персонажлар кийимлерин, декора­цияларын сол дәўир менен үнлестирип, сахнаны және де байытты.

Бердақ ролин театрымыздың жас талантлы актёры Мар­қабай Үсенов шеберлик пенен атқарып шықты. Оның атқарыўында Бердақ дөретиўши, ойшыл, қаҳарманлық характерге ийе. Ҳәр бир сөзинде оның ойшыллығы, инсаный сезимлери, руўхый саўатлылығы билинип турады. Ол тек ғана дөретиўши инсан емес, халықты руўхый ағартыўшылық ислерге баслаўшы искер сыпатында да көринеди. Өзи жасаған дәўирдеги класслық қарама-қарсылық­лар­ға қарамас­тан қызы Ҳүрли­манға қосық айтыўға рухсат берип, оны қоллап-қуўатлайды. Ҳүрлиман қыз бақсы ролинде ойнаған Қарақалпақстанға хызмет көрсеткен артист, «Ниҳол» сыйлығының лауреаты Сәрбиназ Аннақулова да өз ролин толық ашып бериў ушын ҳәрекет еткен.

Сондай-ақ, спектакльде халқымыздың руўхый ағартыўшылық ислери де көрсетилген. Саўатлылықты күшейтиў, жас балаларды оқытыў ислери сөз етиледи. Нәтийжеде миллий этнографик колоритке бай, ша­йыр дөретиўшилигине бағыш­лан­ған, туўған жер, Ана-Ўатан, әлпешлеп өсирген әдиўли ата-анаға меҳир, таза шын муҳаббат арқалы пүткил елдиң ғамы менен жасайтуғын жасларды тәр­биялаўда ҳақыйқый хызмет ететуғын шығарма жаратылды.

Театр жәмәәти 90 жыллық юбилей кешесин мүнәсип күтип алыў ушын үлкен таярлық жумысларын алып бармақта. Усы жылы май айында жәмәәтимиз Ташкент қаласында гастроль сапарында болып, Әлишер Наўайы атындағы академиялық үлкен театрында төрт күн даўамында спектакльлер көрсетти. «!жи­нияз», «Тумарис» миллий опералары менен симфо­ниялық оркестрдиң концерт бағдарламасын ташкентли тамашагөйлер, қәнигелер қызығыўшылық пенен тамашалады ҳәм өзлериниң жақсы пикирлерин билдирди.

Ҳәзирги ўақытта Өзбекистан халық артисти, Өзбек миллий театрының устаз актёры, режиссёр Ёдгор Саъдиев өзбек драматурги Иззет Султанның «Ийман» спектаклиниң соңғы таярлық жумысларын алып бармақта. Спектакль премьерасы жақын күнлерде тама­ша­гөйлерге инам етиледи.

Және бир жаңалық ­ бул марҳум драматург  Кеңесбай Рахмановтың «Едиге» тарийхый музыкалы драмасына таяр­лық жумысларын алып барып атыр. Бул қаҳарманлық тарийхый шығарманың намалары халқымыздың белгили композиторы Қ.Зәретдиновке тийисли.

Халқымыз дәстанларға оғада бай. Қарақалпақ фольк­лорының 100 томлығының баспадан шығыўының өзи узақ тарийхқа, әдебий мийрасқа бай халық екенлигимизден дерек береди. Сонлықтан , биз көркем өнер хызметкерлери миллий мийрасларымызды, өтмишимизди бүгинги әўладқа жеткериўди өз алдына ўазыйпа деп биледи. Буннан кейин де биз сахналастыр­ған ҳәр бир спектакль, мейли, ол тарийхый жанрда ма яки бүгинги заман қаҳарманы ма, ямаса күн машқаласына бағышланған темада ма, барлығы да келешек әўладлар тәрбиясы ушын үлкен әҳмийетке ийе болатуғынына исенемиз.

Гәўҳар РАХМАНОВА,

театрдың әдебий бөлими баслығы.

Бөлимлер