Өзбекистан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының ағзасы, Беруний районының ҳәкими Фархад Эрманов пенен сәўбет

Елимизде экономикалық реформалардың және бир басқышына қәдем қо­йылды, яғный, Өзбекистан Республикасы Президентиниң «Исбилерменлик жумысының жедел раўажланыўын тәмийинлеўге, жеке мүлкти ҳәр тәреплеме қорғаўға ҳәм исбилерменлик орталығын сапа жағынан жақсылаўға байланыслы қосымша илажлар ҳаққында»ғы Пәрманы жәрияланды. Айтыңызшы, усы пәрманның мақсети нелерге қаратылған?

Пәрман тийкарынан жеке мүлкти ҳуқықый қорғаўды және де күшейтиў, мәмлекетимиздиң инвестициялық тартымлылығын арттырыў ҳәм усы тараўдағы реформаларды сапа жағынан және де жақсылаў мақсетинде қабыл етилген. Басқаша айтқанда, өз бизнесин жолға қойып, исбилерменлик потенциалын еркин ҳәм нәтийжели көрсетиў тилеги менен жумысын баслаған исбилерменлерге ҳәр тәреплеме таяныш болыў, олардың түрли бюрократиялық тосқынлықларға, қағазпазлыққа дус келиўиниң алдын алыў мақсетлерине қаратылған.

Соны айтып өтиў керек, елимизде киши бизнес ҳәм жеке исбилерменликти және де раўажландырыў бағдарында алып барылып атырған жумыслар, әмелге асырылып атырған бир қатар ис-илажлар нәтийжесин исбилерменлердиң жалпы ишки өнимдеги үлесиниң кем-кемнен артып баратырғаны, ақырғы жуўмақта халық пәраўанлығының избе-из тәмийинленип атырғаны мысалында айқын көриў мүмкин.

Пәрманға муўапық, 2017-жылдың 1-январынан баслап бул тараўда илгери көрилмеген илажлар енгизилмекте...

Ҳақыйқатында да, жаңа жылдың 1-январынан баслап исбилерменлик субъектлерин тексериўдиң режеден тысқары барлық түри бийкар етилген аймақларда тараўды турақлы раўажландырыўдың жаңа басқышын баслап бермекте. Исбилерменлик субъектлери жумысын, анығырақ айтатуғын болсақ, жынаят ислери шеңбериндеги альтернатив тексериўлердиң барлық түрлери бийкар етиледи. Яғный, қадағалаўшы уйымлардың режеден тысқары тексериўлер өткериўди шөлкемлестириўи мүмкин емес. Тексериўлер Қадағалаўшы уйымлардың жумысын муўапықластырыўшы Республикалық кеңестиң қарарына муўапық бир жумыс күнинде өткерилиўи мүмкин. Соның менен бирге, биринши мәрте ҳуқықбузарлыққа жол қойған исбилерменлик субъектлери ҳәм олардың хызметкерлерин, исбилерменлик жумысын мәмлекетлик дизимнен өткерместен әмелге асырып атырған шахсларды, олар тәрепинен жеткерилген зыянды қаплаған ҳәм ҳуқықбузарлық ақыбетлерин белгиленген мүддетлерде ықтыярлы сапластырған жағдайда жуўапкершиликтиң барлық түрлеринен азат етиў сыяқлы түпкиликли жаңа шаралар нәзерде тутылмақта. Демек, исбилермен қашан еркин ислеўге тийкарланса ғана раўажланады. Мине усы әҳмийетли ҳүжжет исбилерменлер жумысына араласыўды түп-тийкарынан қысқартыў, ҳуқықбузарлықлардың алдын алыўды тәмийинлеў мәмлекетлик уйымлардың биринши дәрежели ўазыйпасы екенлигин белгилеп бермекте.

Усы мүнәсибет пенен Өзбекистан Республикасы Жынаят кодексине, Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодекске, Салық кодексине ҳәм басқа да бир қатар әмелдеги нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизилиўи нәзерде тутылмақта...

Дурыс. Дәслеп соны атап өтиў керек, исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықларын ҳәм нызамлы мәплерин қорғаў тараўында нызамлардың орынланыўы үстинен Парламентлик қадағалаў түрлерин күшейтиў мақсетинде Өзбекистан Республикасы Олий Мажлиси жанында Исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин қорғаў бойынша ўәкиллик институтын шөлкемлестириў мөлшерленбекте. Буннан тысқары, бағдарламаға муўапық жынаят ислери бойынша тексериўлерди тайынлаў ҳәм өткериў тәртибиниң анық ҳуқықый қағыйдасын белгилеў ушын «Хожалық жүргизиўши субъектлердиң жумысын мәмлекет тәрепинен қадағалаў ҳаққында»ғы Нызамға, Жынаят-процессуал кодексине ҳәм басқа да норматив-ҳуқықый ҳүжжетлерге өзгерислер менен қосымшалар киргизиледи. Соның менен бир қатарда, «Коррупцияға қарсы гүресиў ҳаққында», «Ҳәкимшилик тәртип-қағыйдалары ҳаққында», «Мәмлекетлик сатып алыўлар ҳаққында» ҳәм «Мәмлекетлик-жеке шериклик ҳаққында»ғы нызамларды қабыл етиў нәзерде тутылмақта.

Әлбетте, бул Пәрман елимизде жумыс алып барып атырған барлық исбилерменлер ушын үлкен ўақыя болды. Пәрманды олардың шексиз қуўаныш ҳәм қанаатланыўшылық пенен күтип алғанына гүман жоқ. Бул олардың жумысқа мүнәсибетлерин өзгертип ғана қалмай, ҳуқықый билимлериниң және де беккемлениўине түртки болады...

Ең қуўанышлысы сол, бүгинги исбилермен кешеги исбилермен емес. Оның дүньяқарасы түп-тийкарынан өзгерди. Жаратылған қолайлы исбилерменлик орталығы нәтийжесинде киши бизнес ҳәм жеке исбилерменлик елимиз экономикасында жетекши күш сыпатында өзин ҳәр тәреплеме көрсетпекте.

Бир ғана мен басшылық етип атырған Беруний районында 2016-жылдың январь-сентябрь айларында жаңадан 75 киши бизнес субъектлерин шөлкемлестириў реже етип белгиленген, ис жүзинде болса 85 кәрхана шөлкемлестирилди.

Фермер ҳәм дийқан хожалықларысыз дизимге алынған киши бизнес субъектлериниң саны 1049. Өткен жылға салыстырғанда 101,7 процентке артып, саны 18 ге көбейди.

Коммерциялық банклер тәрепинен киши бизнес субъектлерине барлық қаржыландырыў дереклери есабынан 23 миллиард 238 миллион сумлық кредитлер ажыратылған. Олардың y миллиард 614 миллион сумы қысқа мүддетли, 16 миллиард 623 миллион сумы болса узақ мүддетли кредитлер болып табылады.

Қарақалпақстан Республикасында «2014-2016-жылларда социал-экономикалық раўажландырыў Бағдарламасы»на муўапық, Беруний районында 2016-жылы улыўма қуны 13 миллиард 169 миллион сум болған 145 жойбардың әмелге асырылыўы ҳәм оларда 648 жаңа жумыс орынларын жаратыў белгиленген болса, усы күнге шекем 7 миллиард 595 миллион сумлық 119 жойбар әмелге асырылды ҳәм оларда 502 жаңа жумыс орынлары жаратылды.

Усы орында мәмлекетимиздиң Биринши Президенти Ислам Кәримовтың «Жеке мүлктиң ҳуқық ҳәм қорғалыўын беккемлеўимиз, ҳәр бир жеке мүлк ийе­си нызамлы жол менен қолға киргизген яки жаратқан өз мүлкиниң қол қатылмаслығына ҳасла гүманланбаўын тәмийинлейтуғын исенимли кепилликлер системасын жаратыўымыз зәрүр. Ҳәр бир исбилермен ең алды менен соны анық билип алыўы тийис, мәмлекет ­ жеке мүлк ийеси ҳуқықларының қорғаўшысы», деген сөзлерин ядқа алыўымыз керек. Мине, усының өзи-ақ елимиздиң Биринши Президенти баслап берген ийгиликли ислердиң логикалық даўамы, әмелий көриниси екенлигине гүман жоқ.

Улыўмаластырып айтқанда, Елимизде демократиялық реформаларды және де тереңлестириў ҳәм пуқаралық жәмийетин раўажландырыў концепциясына үнлес болған бул тарийхый ҳүжжет исбилерменликтиң раўажланыўы, ақырғы жуўмақта журтымыз прогресиниң жаңа басқышын баслап беретуғыны турған гәп.

 

Сәўбетлескен: Инобат НОРМУРАДОВА, ҳуқықтаныўшы-журналист, сиясий шолыўшы.

Дерек: "Еркин Қарақалпақстан" газетаси

KRuz.uz'нинг Facebook’даги расмий саҳифаси ва Telegram’даги каналига аъзо бўлиб, сўнгги янгиликлардан хабардор бўлинг! 

Бөлимлер