Шығысы Кегейли болған америкалы профессор ҳаққында сөз

Америкалы профессор Жолдас Қулжанов ҳаққында «Халқ сўзи» газетасы хабаршысы Зульфия Ибрагимованың эксклюзив интервьюинде («Еркин Қарақалпақстан», 2018-жыл, 17-июль) ўатанласым, кәсиплесим Жолдас Қулжановтың жоқары раўажлан­ған мәмлекетлердиң бири АҚШ та 25 жылдан берли өзиниң сүйген кәсиби бойынша мийнет етип, қол созса жете бермейтуғын көп жетискенликлерге ерискенин билдим, сонда кеўлим толқынланып, жүрегим төринде мақтаныш сезими пайда болды.

Бес мәртебе АҚШтың «Ең жақсы докторы» деп тән алын­ған Жолдас Қулжанов ҳаслы Қарақалпақстанлы, ол 1948-жылы Кегейли районының 8-аўылында мектепте муғаллим болып ислеген Қулжан аға Абдимуратов ҳәм Замира апа Өтемуратовалардың шаңарағында дүньяға келди.

Қулжан аға балам қалада оқысын деп, 1960-жылы Нөкистен жай сатып алды, хожалығын қалаға көширип әкелди. Жолдас Бердақ атындағы мектепте оқыды, 1966-жылы мектепти тамамлап, еки жыл қурылыста иследи.

Ж.Қулжанов 1968-1974-жыллары Самарқанд мәмлекетлик медицина институтында өзиниң устазлары академиклер Ислам Закиров, Уктам Арипов, Субҳанқул Ариповлардан, медицина илимлери докторлары, профессорлар Уктам Вахабов, Карим Сулайманов, Фадей Мойсеевич Голуб, М.М.Ҳақбердиев, Щевченко, Александров, Ахтямов, Мирзоянлардан, медицина илимлери кандидатлары Муса Хайтов, Турсынбай Ещанов, Қараходжаев ҳәм Мансуровлардан, ассистент-оқытыўшылар Аяп Оспанов ҳәм Турдыбай Турдымамбетовлардан медицина илиминиң әлўан сырларын үйренди.

Ж.Қулжанов 1974-1975-жыллары Нөкисте Республикалық онкология диспансеринде хирургиядан бир жыллық интернатура өтти, оны «айрықша» баҳа менен тамамлады. Ол өзиниң медицинадағы мийнет жолын 1975-жылы Ташкент қаласында онкология ҳәм радиология илим-изертлеў институтында илимий хызметкер болып баслады, илимий изертлеўлер алып барды. Ташкентте өткерилген пүткил ­аўқамлық травматология-ортопедия мәселелерине арналған конференцияда Россия мәмлекетиниң Курган қаласынан келген профессордың Илизаров аппараты бойынша баянатын тыңлап, Ж.Қулжанов сол аппарат пенен жүдә қызықсынып қалады. Ол ислеп атыр­ған бурынғы илимий жумысынан ўаз кешип, травматология-ортопедия илим-изертлеў институтына жумысқа өтти, Илизаров аппаратын қолланыў бағытында жаңа илимий тема алып, илим-изертлеўлерин басынан баслайды. Қайтадан оқып травматолог-ортопед қәнигелигин ийелейди.

Ол 1979-1981-жыллары Өзбекстан Республикасының «Пахтакор» футбол ҳәм «Бинокор» хоккей командалары шыпакери болып хызмет етеди, футболшылар менен дүньяның жүдә көп еллеринде болады. Усы жыллары ол инглис ҳәм испан тиллерин үйренеди.

1980-жыллары Никарагуа мәмлекетинде революциялық ҳәрекетлер жүз берип, ҳүкимет басшылары инсаныйлық жәрдем сорап басқа мәмлекетлердиң басшыларынан соранады. 1982-жылы жас алым Ж.Қулжанов Никарагуа мәмлекетине 2 жылға жумыс ислеўге жибериледи. Ол Монагуа қаласында Маноло Моралес Госпиталында АҚШ лы профессор, медицина докторы Холденер менен хызмет етеди. Никарагуа мәмлекетинде наў­қасларды Илизаров аппараты менен емлеў жаңа басланып атыр екен. Өзбекстанлы ортопед алым Ж.Қулжанов жаңа емлеў усылын ойлап таўып, әмелиятта қоллана баслайды. Бул усыл жүдә әпиўайылығы, арзанлығы, аңсат қолланылыўы ҳәм аўыр асқыныўларды (осложнения) пайда етпеслиги менен мәмлекет басшылары нәзерине түседи ҳәм қызықсындырады. Ж.Қулжановтың методикасы менен емлеў Никарагуа мәмлекетинде кең қолланыла баслайды. Оны 1984-жылы өз елине қайтып кеткеннен еки жыл өтип, Никарагуа мәмлекети 1986-жылы мәмлекетлик сыйлық пенен сыйлықлайды.

Тәғдир тақазасы болса керек, 1987-жылы Ж.Қулжанов еки жылға және Никарагуа мәмлекетине жумыс ислеўге жибериледи. Ол және еки жыл АҚШ лы профессор Холденер менен бирге госпиталда ислейди. 1989-жылы шәртнама мүддети питип, олар өз еллерине қайтады. АҚШ лы профессор талантлы өзбекстанлы ортопед алымды АҚШ та жумыс ислеўге мирәт етеди. Ол жыллары шет еллерге шығыў, хожалығы менен көшип кетиў жүдә қыйын, шыпакерлерге рухсат етилмес еди.

1991-жылы Өзбекстан Республикасы өз ғәрезсизлигине ерискеннен соң ғана, жабық есиклер ашылып, шет еллерде билим алыўға, ислеўге мүмкиншиликлер жаратылады. 1994-жылы АҚШ тан алым, ортопед Жолдас Қулжановты АҚШ қа Мичиган штаты, Детройд Университети клиникасына жумысқа шақырған (профессор Холденер) мәмлекетлик ҳүжжет келеди. Ж.Қулжанов көп қыйыншылықларға дус келеди, зорға дегенде рухсат алады.

1995-жылы Жолдас Қулжанов инглис тилинде АҚШ та медицина  илимлериниң докторы дәрежесине диссертация қорғап, медицина илимлериниң докторы-профессор болып, Детройт Университетинде ортопедия пәнинен студентлерге сабақ бере баслайды.

Он жыл өтип, бизлер 2005-жылы профессор Қулжанов пенен сәўбетлескенимизде, ол бизлерге рәсмий тасты­йықланған ҳүжжетти тапсыр­ған еди. Онда оның 31 рет дүнья жүзилик, ҳалықаралық, республикалық травматолог-ортопед шыпакерлер конференцияларында қатнасып баянатлар ислегени, олардың (Өзбекстан, Россия, Белоруссия, Украина, Никарагуа, Болгария, Корея, Малайзия, Сингапур, Япония, Индия, Танзания ҳәм т.б. мәмлекетлерде) барлығы тезислерде ямаса өз алдына илимий мийнетлер топламларында баспадан шыққаны ҳаққында мағлыўмат бар еди.

Ол Өзбекстанға жийи келип турады, соңғы бир жылда үш мәртебе республикамызда болды, өзи менен бирге дүньяға аты белгили болған америкалы шыпакерлерди бирге алып келип әмелий ҳәм консультативлик жәрдемлер көрсетти. Профессор ҳәр жылы АҚШ ҳәм дүньяның басқа мәмлекетлеринде 700 ден аслам қурамалы операцияларды өткереди.

Медицина илимлериниң докторы, профессор Ж.Қулжанов Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.М.Мирзиёевтиң сырт еллерде жасап ҳәм мийнет етип атырған шыпакерлерге жоллаған мүрәжатына бириншилерден болып жуўап берди ҳәм де өзиниң бай тәжирийбеси ҳәм билимине сүйенип, елимизде медицинаның раўажланыўына жәрдем бериўге ўәде берди.

АҚШ лы қарақалпақ докторы, профессор Жолдас Қулжанов өзиниң берген эксклюзив интервьюинде «Ўатанымызда денсаўлықты сақлаў тараўын модернизациялаўға үлес қоса алыўымнан бахтыярман» деген сөзлери бар. 2018-жыл май айында Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.М.Мирзиёевтиң АҚШ қа сапары пайытында профессор Жолдас Қулжанов мәмлекетимиз басшысы менен ушырасқан еди.

Ол «Мен Өзбекстанда туўылып өстим, тәлим алдым. Тәғдир ҳүкими менен шет елге бардым ҳәм ислеп атырман, бирақ, қәлбим мудамы өз Ўатанымда. Өзбекстан Президенти менен ушырасыў мениң өмиримде оғада әҳмийетли ўақыя. Бул ушырасыў қысқа, бирақ, мазмунлы болды. Республиканың денсаўлықты сақлаў системасын жаңа басқыш­қа алып шығыўда өзбекстанлы кәсиплеслерим менен қатар турып, өз тәжирийбем менен қатнасыў мүмкин болғанынан төбем көкке жетти»- дейди интервьюде.

Медицина илимлериниң докторы, профессор ҳәзирги пайытта Сент-Льюс Университети клиникасында ортопедия бөлими баслығы болып ислейди. 1974-жылы Нөкисте туўылған баласы Алихан АҚШ та жоқары оқыў орнын питкерип «Дженерал моторз» (Детроит қаласы) компаниясында дизайнерлер топары қурамында, 1981-жылы Ташкентте туўылған Гүлайым Америкада жоқары билим алып «Чикаго» компаниясында модалар жаратыў бойынша дизайнер болып жумыс ислейди. Оның АҚШ та туўылған Асель ҳәм Тумарис исмли қызлары ата-анасы менен бирге жасайды. Жолдас Қулжанов бир неше шийрин ақлықлардың сүйикли атасы.

Биз АҚШ та аса шыңлаған кәсиплик шеберлиги ар­қалы ҳүрметке бөленген, аты дүнья мәмлекетлерине танылған кәсиплесимизди 70 жас­қа толған юбилейи менен қутлықлап, өзине күш-қуўат, беккем денсаўлық, илимий және әмелий жумысларында табыслар тилеп қаламыз.         

А.НУРНИЯЗОВ,

Өзбекстан Журналистлери дөретиўшилик аўқамы ағзасы, шыпакер-журналист.

СҮЎРЕТТЕ: Ж.Қулжанов.

Дерек: «Еркин Қаракалпақстан» газетасы

Бөлимлер