Жүзимге қандай кеселлик түсти?

Тәбияттың қырсықлығы дийқанларымыз ушын қыйыншылық туўдырып киятырғанын билемиз. Қыстын қурғақ ҳәм жыллы болып келиўи, бәҳәрдиң жаўынлы яки салқын болыўына алып келип атыр. Сол себепли де дақылларымыздың да зүрәәтлилиги төмен болатуғыны анық. Быйылғы жылы көпшилик аўыллық жерлерде, қалалы жерлердеги үй қапталы мөлдек жерге егилген жүзимниң мазасы болмады, мүўеси қарайып, өним бермеди. Көпшилик бундай қубылыстың болыўын ҳәр қыйлы болжады, гейбиреўлер бундай болғанлығының себебин, бәҳәр ҳәм жаз айларында ҳәр қыйлы реңдеги гүбелеклердиң көбейип кеткенлиги менен дәлилледи. Лекин, бул қубылысты да қыстың жыллы келгенлиги менен байланыстырыў мүмкин екенлигин кейин ала белгили болды

Жүзимге түскен кеселлик, гүбелеклердиң бирден көбейип кеткенлигин түсиндирип бериў ушын биология илимлериниң кандидаты Б.Айбергеновтан илтимас еткен едик:

-  Жүзимге оидиум (мучниста роса) деген грибковый (замаррық) кеселлик түсти. Бул кеселлик ҳаўаның ығаллығы, температураның жоқары болыўы ҳәм қыстың болмаўы себепли пайда болды. Гүбелектиң буған улыўма қатнасы жоқ. Буған қарсы қолланылатуғын химиялық дәрилер бар, бәҳәрде жүзимди ашқан ўақта қолланыў керек еди. Енди профилактика ушын көмиўден алдын дәрилеўге де болады.

Жаздағы қызыл-қоңыр гүбелек пайдалы гүбелек, жүда кем ушырасады, быйыл олардың да көбейиўине қолайлы тәбиий шәраят пайда болған еди. Бул гүбелек пенен жүзимниң кеселлиги арасында улыўма байланыс жоқ.

Алымның пикирин және де толықтырыў ушын усы тараў бойынша илимий әдебиятларда Оидиум кеселлиген берилген анықламаны излеп таптық. Оидиум бүгинги замандағы жүзимге түсетуғын ең қәўипли кеселликлериниң биринен есапланады. Негизинде Оидиум 1845-жылы Арқа Америкадан Англия көшип өткен, ал 1850-жыллардан баслап Европа территориясының барлық бөлимлерине жетип келди. Басқа замаррық тәризли кеселликлер сыяқлы өсимликтиң тоқымасына қыслайды. Ал бәҳәрде болса оянып өзиниң кәраматын көрсетеди. Бәҳәрдеги есетуғын самал кеселликтиң белгилерин узақ аралыққа тарқатып жибереди. Жаўын болса кеселликтиң спорасын жуўып, оның тарқалыўына кери тәсирин тийгизеди.

Кеселликтиң жақсы раўажланыўы ушын жоқары ығаллық ҳәм ҳаўа райының 20-25 градустан жоқары болғанлығы тийкар болып хызмет етеди. Ал, ҳаўаның температурасы 30-35 градустан асқан ўақытта кеселликтиң тарқалыўы тоқтайды. Инкубациялық дәўири кеселлик белгилериниң замаррықтың бөртиклери пайда боламан дегенше 7-14 күн керек болады.

Ҳәммемиз билетуғындай бурыңғы жыллары қаўынға қурт түсип писимизди қурытқан еди, лекин дийқанларымыз қаўын қурты менен гүресиўдиң тәсилин билип алып, кейинги жыллары қаўыннан жақсы дақыл алынып келинбекте. Демек енди жүзимниң Оидиум кеселлиги менен де гүресиўимизге туўра келеди.

Бизиңше бул кеселликти де жеңип шығыў аңсат, буның ушын азғана болса да әдебиятлар менен танысып, интернетте кеселлик пенен гүресиў жолларын билип алсақ жеңип шығамыз. Лекин буның ушын азғана ўақыт ҳәм шыдамлылық талап етиледи.

 

Ҳүрмет Атажанов,

Журналист

Бөлимлер